Samenlevingscontract en erfbelasting: slimme clausules die je geld besparen
Stel je voor: je bent gelukkig samen, woont samen, en misschien heb je wel een huis gekocht. Je bent geen fan van trouwen, of het is gewoon niet aan de orde.
Toch is er iets waar je rekening mee moet houden: wat er gebeurt als er iemand overlijdt.
Zonder huwelijk ben je in de ogen van de wet namelijk gewoon twee individuen, en geen familie. Dat kan flink in de papieren lopen bij een overlijden. Erfbelasting, ook wel erfbelasting genoemd, kan dan een onaangename verrassing zijn.
Maar met een slim samenlevingscontract kun je dit grotendeels voorkomen. Hier lees je hoe je dat aanpakt, welke clausules echt helpen en hoe je geld bespaart.
Waarom een samenlevingscontract cruciaal is
Een samenlevingscontract is veel meer dan een stuk papier dat je misschien ooit tekent bij de notaris.
Het is een juridisch kader dat regelt wat er met jullie bezittingen gebeurt als één van jullie overlijdt. Zonder zo’n contract ben je in Nederland voor de wet ‘niet familie’ van elkaar. Dat betekent dat de Belastingdienst je partner ziet als een vreemde.
En vreemden betalen veel meer erfbelasting dan kinderen of echtgenoten. Stel: jij en je partner hebben een huis gekocht.
Jij bent de eigenaar op papier. Als je overlijdt zonder testament of contract, erf je partner niets van het huis.
De Belastingdienst ziet het huis dan als jouw nalatenschap. Je partner moet dan erfbelasting betalen over de volledige waarde van het huis, als ware het een vreemde. En dat kan oplopen tot wel 30% of meer, afhankelijk van de waarde. Een samenlevingscontract met de juiste clausules kan dit voorkomen.
De basis: wie erft wat?
Voordat we in de slimme clausules duiken, is het goed om te begrijpen hoe erfbelasting werkt voor samenwoners. In Nederland zijn er drie tariefgroepen voor erfbelasting:
- Tariefgroep 1: Partner en kinderen. Hier betaal je tot € 132.587 (2025) geen belasting. Daarna 10% tot € 132.587 en 20% daarboven.
- Tariefgroep 2: Kleinkinderen en andere familie. Hier betaal je 10% tot € 132.587 en 20% daarboven.
- Tariefgroep 3: Vreemden. Hier betaal je 30% over het hele bedrag.
Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap valt je partner in tariefgroep 3. En dat is precies wat je wilt voorkomen.
Een samenlevingscontract kan je partner in een gunstigere positie brengen, zolang je slimme clausules opneemt.
De slimste clausule: het verblijvingsbeding
De meest effectieve clausule in een samenlevingscontract is het verblijvingsbeding. Dit is een afspraak dat bij overlijden van één partner, de ander automatisch eigenaar wordt van bepaalde goederen, zoals het huis of een deel daarvan.
Dit gebeurt buiten de erfenis om, waardoor de partner geen erfbelasting hoeft te betalen over dat deel. Hoe werkt het? Stel: jij en je partner kopen een huis. In het samenlevingscontract neem je op dat het huis bij overlijden automatisch naar de langstlevende partner gaat.
De notaris legt dit vast. Als je overlijdt, wordt de partner direct eigenaar van het huis.
De Belastingdienst ziet dit niet als een erfenis, maar als een contractuele afspraak.
Daardoor betaal je geen erfbelasting over het huis. Dit kan tienduizenden euros schelen. Let wel op: het verblijvingsbeding werkt alleen voor goederen die jullie samen hebben.
Als één partner de enige eigenaar is, moet je dit goed vastleggen. Ook is het slim om het verblijvingsbeding te combineren met een testament, zodat andere zaken, zoals spaargeld, ook goed geregeld zijn.
Waarom het verblijvingsbeding zo slim is
Het verblijvingsbeding is zo effectief omdat het de erfenis kleiner maakt. De Belastingdienst berekent erfbelasting over de totale nalatenschap. Door het huis buiten de erfenis te halen, daalt het bedrag waarover belasting moet worden betaald.
Je partner houdt meer over en jij hebt geregeld dat je huis veilig is.
Daarnaast is het verblijvingsbeding flexibel. Je kunt het op maat maken.
Bijvoorbeeld: alleen het huis valt onder het beding, of juist ook de auto en de inboedel.
Bespreek dit met je notaris.
Andere slimme clausules
Naast het verblijvingsbeding zijn er meer clausules die je helpen om erfbelasting te besparen. Hier zijn drie opties die je kunt overwegen.
1. Legaat voor kinderen
Als je kinderen hebt, is het slim om een legaat op te nemen. Een legaat is een specifieke gift aan iemand, bijvoorbeeld een bedrag geld of een schilderij. Door een legaat op te nemen, kun je de erfenis verdelen op een manier die fiscaal gunstig is.
2. Periodieke gift
Bijvoorbeeld: je partner krijgt het huis via het verblijvingsbeding, en de kinderen krijgen een vast bedrag uit de erfenis.
Dit kan helpen om de totale erfenis lager te houden en zo minder belasting te betalen. Een andere slimme optie is een periodieke gift. Dit is een afspraak dat je partner na je overlijden een vast bedrag per jaar krijgt, bijvoorbeeld € 10.000. Dit kan worden vastgelegd in een testament of samenlevingscontract.
De Belastingdienst ziet dit als een gift, niet als een erfenis. Giften zijn belastingvrij tot een bepaald bedrag, dus dit kan helpen om de erfenis te verlagen.
Let op: een periodieke gift moet wel voldoen aan de voorwaarden van de Belastingdienst. Bespreek dit met een notaris of fiscalist. Als je samenwoont zonder huwelijk, is er geen automatische gemeenschap van goederen.
3. Uitsluiting van gemeenschap van goederen
Maar je kunt wel afspreken dat bepaalde goederen gemeenschappelijk zijn. Dit kan handig zijn, maar het kan ook nadelig zijn voor de erfbelasting.
Als je partner overlijdt en jij bent mede-eigenaar, kun je aanspraak maken op een deel van de erfenis zonder erfbelasting. Dit is complex, dus laat je goed adviseren.
Wat je verder moet regelen
Een samenlevingscontract is een goed begin, maar het is niet alles. Zorg ook voor een testament.
Een testament regelt wat er met je spullen gebeurt als je overlijdt. Zonder testament geldt het wettelijke erfrecht, wat voor samenwoners niet gunstig is. In een testament kun je bijvoorbeeld je partner tot erfgenaam maken en kinderen uitsluiten of beperken.
Daarnaast is het slim om je hypotheek te checken. Als je een huis samen hebt, staan jullie vaak beide op de hypotheek.
Bij overlijden moet de hypotheek worden afgelost. Een overlijdensrisicoverzekering kan helpen om dit te regelen. Combineer dit met je samenlevingscontract voor een waterdicht plan.
Praktische tips om te besparen
Hier zijn een paar concrete tips om via een goed opgesteld samenlevingscontract erfbelasting te besparen:
- Laat je notaris alles vastleggen: Een notaris is essentieel voor een geldig contract en testament. Kosten: ongeveer € 500 tot € 1.000, maar dat verdien je snel terug.
- Gebruik de vrijstelling: Partners hebben een vrijstelling van € 132.587 (2025). Zorg dat je deze optimaal gebruikt door slim te schuiven met bezittingen.
- Check je hypotheek: Als je partner overlijdt, moet de hypotheek worden afgelost. Een overlijdensrisicoverzekering kan helpen, maar zorg dat dit is geregeld in je contract.
- Regel het op tijd: Wacht niet tot het te laat is. Een samenlevingscontract en testament kun je altijd aanpassen.
- Combineer met een testament: Een samenlevingscontract alleen is niet genoeg. Zorg voor een testament om alles rond te maken.
Veelgemaakte fouten
Er zijn een paar fouten die samenwoners vaak maken. Ten eerste: niets regelen.
Zonder contract of testament betaalt je partner straks belasting over het huis en andere bezittingen. Ten tweede: een verkeerd verblijvingsbeding. Als je het niet goed vastlegt, kan de Belastingdienst het alsnog als erfenis zien.
Ten derde: vergeten om kinderen te betrekken. Als je kinderen hebt, is het slim om hun belangen mee te nemen, zodat er geen conflict ontstaat.
Conclusie
Een samenlevingscontract met slimme clausules is een krachtig middel om erfbelasting te besparen. Het verblijvingsbeding is hierbij de ster van de show: het zorgt ervoor dat je partner zonder belasting het huis krijgt.
Combineer dit met een testament, een periodieke gift en een goede hypotheekregeling, en je hebt een waterdicht plan.
De kosten voor een notaris zijn een kleine investering vergeleken met de tienduizenden euros die je bespaart. Wacht dus niet langer en regel het vandaag nog. Zo weet je zeker dat je partner en kinderen goed beschermd zijn, zonder onnodige belastingdruk.