#117 "Vergelijking: verblijvingsbeding vs. legaat — wat is goedkoper bij overlijden?" ✓
Stel je voor: je hebt een huis. Misschien wel het huis waar je kinderen zijn opgegroeid, of dat ene appartement dat je ooit als investering kocht.
Je wilt graag dat je partner er na jouw overlijden gewoon kan blijven wonen.
Maar hoe regel je dat slim? Kies je voor een verblijvingsbeding of schrijf je een legaat in je testament? En vooral: wat scheelt dat in kosten? Laten we dit helder uitleggen, zonder ingewikkeld gedoe.
De basis: wat is een verblijvingsbeding?
Een verblijvingsbeding is een afspraak in een testament. Het zorgt ervoor dat bepaalde goederen, zoals een huis, automatisch naar een specifieke erfgenaam gaan.
Meestal is dat de langstlevende partner. Het mooie eraan: dit gebeurt zonder directe erfbelasting te betalen over dat specifieke deel. Je partner kan dus langer in het huis blijven wonen zonder dat de belastingdienst meteen op de stoep staat.
Het werkt zo: stel jij en je partner zijn samen eigenaar van een huis. Jij bent de ene helft eigenaar, je partner de andere.
Als jij overlijdt, gaat jouw deel automatisch naar je partner via het verblijvingsbeding.
Wanneer kies je voor een verblijvingsbeding?
Je partner betaalt dan geen erfbelasting over dat deel, omdat het direct overgaat naar de langstlevende. Pas later, als ook je partner overlijdt, gaat het huis naar de kinderen en wordt er wel erfbelasting betaald. Dit is handig als je wilt dat je partner financieel rustig blijft. Geen gedoe met meteen verkopen of belasting betalen.
Vooral bij een eigen woning is dit populair. Het bespaart je partner directe kosten en geeft tijd om later te beslissen.
Wat is een legaat?
Een legaat is een specifieke gift in je testament. Je wijst iets toe aan iemand, bijvoorbeeld: "Ik geef mijn auto aan mijn neef" of "Ik schenk mijn collectie schilderijen aan mijn zus." Het is een eenmalige gift, los van de rest van je erfenis.
Een legaat kan geld, spullen of onroerend goed zijn. Bij een huis kun je een legaat maken voor je partner.
Wanneer kies je voor een legaat?
Bijvoorbeeld: "Ik legateer mijn deel van het huis aan mijn partner." Dit klinkt vergelijkbaar met een verblijvingsbeding, maar het verschil zit in de uitvoering en de kosten. Een legaat is handig als je iets specifieks wilt nalaten aan iemand die geen erfgenaam is. Denk aan een vriend of een verre familielid.
Of als je wilt dat je partner het huis krijgt, maar de rest van je erfenis naar de kinderen gaat. Het is flexibeler, maar kan duurder zijn.
Het grote verschil: kosten bij overlijden
Nu komt de kernvraag: wat is goedkoper? Bij een verblijvingsbeding betaalt je partner geen erfbelasting over het huis op het moment van jouw overlijden.
De belastingdienst ziet het als een voortzetting van het eigendom, niet als een nieuwe erfenis. Pas later, bij overlijden van je partner, wordt er belasting geheven over de volledige waarde van het huis. Bij een legaat werkt het anders. Zodra jij overlijdt, moet je partner erfbelasting betalen over de waarde van het huis dat via het legaat wordt nagelaten.
De belastingdienst behandelt dit als een aparte gift. Het tarief hangt af van de relatie tot de erflater.
Voor partners geldt een gunstig tarief: in 2024 is het eerste deel tot ongeveer 130.000 euro belastingvrij.
Maar alles daarboven wordt belast, afhankelijk van het bedrag. Stel, je huis is 400.000 euro waard en jij bent voor de helft eigenaar (200.000 euro). Bij een legaat betaalt je partner over die 200.000 euro erfbelasting.
Voor partners is de belasting over dit bedrag laag, maar niet nul. Bij een verblijvingsbeding betaalt je partner niets op dat moment.
Cijfers om het helder te maken
Dat scheelt duizenden euro's directe kosten. Laten we een voorbeeld nemen. Je partner erft 200.000 euro via een legaat.
Als partner betaal je in 2024 geen erfbelasting over de eerste 130.000 euro.
Over de resterende 70.000 euro betaal je ongeveer 10% belasting (het tarief voor partners is progressief, maar laag). Dat is ongeveer 7.000 euro.
Bij een verblijvingsbeding is dat directe bedrag nul. Maar let op: later, bij overlijden van je partner, betaal je alsnog erfbelasting over het hele huis.
De totale kosten kunnen dus hetzelfde zijn, maar de timing verschilt. Een verblijvingsbeding spreidt de kosten, een legaat concentreert ze op het moment van jouw overlijden.
Extra kosten: notaris en administratie
Naast erfbelasting zijn er notariskosten. Een verblijvingsbeding moet in een testament staan, dus je hebt een notaris nodig.
De kosten voor een testament met verblijvingsbeding liggen rond de 500 tot 800 euro, afhankelijk van de complexiteit. Een legaat vereist ook een testament, dus dezelfde notariskosten.
Maar als je legaat ingewikkelder is (bijvoorbeeld meerdere giften), kan het duurder worden. Bij Both Notarissen of Notariskantoor Van der Wal rekenen ze vergelijkbare tarieven. Kies een notaris die je vertrouwt en vraag vooraf om een offerte. Een groot verschil is de administratie na overlijden.
Bij een verblijvingsbeding verloopt de overgang soepel: je partner blijft eigenaar zonder extra stappen.
Bij een legaat moet de executeur-testamentair (de persoon die je testament uitvoert) het legaat regelen. Dat kan tijd en moeite kosten, vooral als er onenigheid is tussen erfgenamen.
Praktische voor- en nadelen
Voordelen van een verblijvingsbeding
Je partner blijft direct in het huis wonen zonder belastingdruk. Het is eenvoudig en voorkomt conflict.
Nadelen van een verblijvingsbeding
Ideaal voor samenwonende stellen of gehuwden met een eigen huis. Bovendien is het fiscaal vriendelijk op de korte termijn. Het is minder flexibel.
Voordelen van een legaat
Als je kinderen hebt, kunnen ze zich buitengesloten voelen, want het huis gaat pas naar hen na het overlijden van je partner.
Ook is het niet geschikt voor ongetrouwde partners zonder testament, want dan geldt het niet automatisch. Het is specifiek en flexibel. Je kunt precies bepalen wie wat krijgt, zonder de hele erfenis te herschikken. Handig als je wilt dat je partner het huis krijgt, maar de rest naar de kinderen gaat.
Nadelen van een legaat
Ook geschikt voor niet-familielieden. De kosten zijn directer en hoger op het moment van overlijden.
Je partner betaalt erfbelasting over de waarde van het legaat. Als je partner niet de hoofderfgenaam is, kan dit leiden tot financiële druk. Ook is er meer administratie, wat stress geeft nabestaanden.
Wat is nu echt goedkoper?
Op korte termijn is een verblijvingsbeding vaak goedkoper. Je partner betaalt geen directe erfbelasting over het huis, wat duizenden euro's bespaart.
Bij een legaat betaal je meteen, zelfs als het tarief laag is. Maar op lange termijn? De totale erfbelasting is hetzelfde, omdat het huis uiteindelijk naar de kinderen gaat. Het verschil zit in de timing.
Als je partner financieel kwetsbaar is, is een verblijvingsbeding beter. Als je meer controle wilt over de verdeling, is een legaat aantrekkelijker, zelfs als het iets duurder is.
Factoren die meespelen: de grootte van je erfenis, de relatie tot de erfgenamen, en je woon situatie.
Bij een hoogwaardig huis (boven de 130.000 euro voor partners) wint een verblijvingsbeding vaak op kosten. Maar voor kleine erfenissen maakt het minder uit.
Praktische tips voor je keuze
Praten met je partner en kinderen is essentieel. Leg uit waarom je voor een bepaalde optie kiest.
Bezoek een notaris voor advies op maat. Websites zoals Notaris.nl of Consumentenbond hebben tools om tarieven te vergelijken, maar ga zelf langs.
Overweeg je situatie. Ben je getrouwd of samenwonend? Heb je kinderen? Hoeveel is je huis waard? Een verblijvingsbeding is vaak de goedkopere keuze voor stellen met een eigen woning.
Een legaat is beter voor complexe families of specifieke wensen. Denk ook aan de toekomst.
Huizenprijzen stijgen, dus de erfbelasting kan later hoger zijn. Een verblijvingsbeding kan dan voordeliger zijn, omdat de waardering pas later plaatsvindt.
Conclusie: kies wat bij je past
Als het om kosten gaat, is een verblijvingsbeding meestal goedkoper bij overlijden, vooral voor partners met een eigen huis. Het bespaart directe erfbelasting en vereenvoudigt de overgang.
Een legaat is flexibeler, maar duurder op het moment van overlijden. Uiteindelijk draait het om je doelen. Wil je je partner beschermen en kosten minimaliseren?
Ga voor een verblijvingsbeding. Wil je specifieke giften regelen en de erfenis strakker verdelen? Kies een legaat.
Praat met een notaris, bereken je situatie, en maak een keuze die rust geeft. Zo zorg je dat je nalatenschap goed geregeld is, zonder onaangename verrassingen.