Vrijstelling erfbelasting voor samenwonenden: wanneer heb je recht erop?
Stel: je partner overlijdt plotseling. Naast het immense verdriet moet je ineens orde op zaken stellen. Wie erft wat?
En vooral: hoeveel erfbelasting moet je betalen? Tot voor kort kregen getrouwde stellen een flinke belastingvrijstelling, maar samenwonenden vaak het nakijken. Dat is gelukkig veranderd.
Sinds een paar jaar heeft ook een ongehuwde partner recht op een flinke vrijstelling.
In dit artikel leg ik je precies uit hoe dit werkt, wat de voorwaarden zijn en hoe je ervoor zorgt dat je geen onnodige belasting betaalt.
Wat is erfbelasting eigenlijk?
Erfbelasting is simpelweg belasting die je betaalt over een erfenis. Als iemand overlijdt, gaat zijn of haar vermogen naar de erfgenamen.
De belastingdienst ziet dit als een ‘winst’ en heft daarover belasting. Hoeveel belasting je betaalt, hangt af van twee dingen: hoeveel geld er precies geërfd wordt en hoe je relatie was met de overledene. De band die je had, bepaalt de zogenaamde ‘tariefgroep’.
Kinderen en partners vallen in de meest gunstige groep. Verre familie of vrienden betalen vaak een stuk meer.
Tot 2020 was de vrijstelling voor samenwonenden vaak een stuk lager dan voor echtparen, maar dankzij een wetswijziging is dit gelijkgetrokken.
Dat scheelt je duizenden, soms zelfs tonnen aan belasting.
De belangrijkste voorwaarde: een duurzame relatie
Het klinkt logisch, maar de belastingdienst wil zeker weten dat het om een serieuze relatie gaat.
Je kunt niet zomaar iemand aanwijzen als erfgenaam om belasting te ontduiken. Om in aanmerking te komen voor de vrijstelling, moet er sprake zijn van een duurzame samenlevingsrelatie. Hoe bewijs je dat?
- Je woont op hetzelfde adres (minimaal zes maanden).
- Je onderhoudt een gemeenschappelijke huishouding (deelt kosten voor boodschappen, huur, hypotheek).
- Je bent elkaars partner in de Basisregistratie Personen (BRP).
De belastingdienst kijkt naar een aantal concrete zaken: Oftewel: je leeft samen als een stel, ook zonder trouwboekje.
De rol van een samenlevingscontract
Als je aan deze voorwaarden voldoet, mag je je partner aanwijzen als erfgenaam met de gunstige partnerkorting.
Hoewel een samenlevingscontract niet wettelijk verplicht is, is het wel een slimme zet. Het is een document waarin jullie afspraken vastleggen over geld, spullen en de erfenis. Als de belastingdienst twijfelt over jullie relatie, helpt een ondertekend contract enorm. Zonder zo’n contract moet je namelijk veel meer bewijslast leveren (via bankafschriften, verklaringen van familie, etc.). Een notaris kan een samenlevingscontract met slimme clausules voor je opstellen.
De cijfers: hoeveel vrijstelling heb je?
De vrijstelling voor partners is de afgelopen jaren flink gestegen. In 2024 (en ook in 2023) bedraagt de vrijstelling voor de langstlevende partner € 721.454.
Dit is een enorme verhoging ten opzichte van voorgaande jaren. Deze vrijstelling betekent dat je tot dit bedrag aan vermogen (huis, spaargeld, beleggingen) van je partner mag erven zonder één euro erfbelasting te betalen. Alles boven dit bedrag wordt wel belast.
Let op: deze hoge vrijstelling geldt specifiek voor de partner. Voor kinderen geldt een aparte, lagere vrijstelling.
De tarieven boven de vrijstelling
In 2024 is de vrijstelling voor kinderen € 24.787. Als je partner overlijdt en jullie hebben kinderen, erven die kinderen het meeste boven de partner-vrijstelling. Zij betalen pas belasting als hun deel boven de € 24.787 uitkomt. Wanneer je erfdeel boven de vrijstelling uitkomt, betaal je belasting volgens de schijven.
- Over het bedrag tot € 151.734: 10% belasting.
- Over het bedrag daarboven: 20% belasting.
De tarieven voor de partner en kinderen (tariefgroep I) zijn: Stel: je erft € 800.000 van je partner.
Je hebt recht op een vrijstelling van € 721.454. Het belaste bedrag is dan € 78.546. Over dit bedrag betaal je 10% belasting (€ 7.854,60). De rest is voor jou vrijgesteld.
Wie zijn de erfgenamen?
Bij een erfenis van een samenwonende partner, zijn er meestal twee groepen erfgenamen: de partner en de kinderen. Als er geen testament is, bepaalt de wet hoe de erfenis wordt verdeeld.
- De langstlevende partner: Die krijgt het vruchtgebruik van de hele erfenis. Dit betekent dat de partner het huis en de inboedel mag blijven gebruiken en de rente van het spaargeld mag opnemen, maar het kapitaal blijft eigendom van de kinderen.
- De kinderen: Zij krijgen het blote eigendom van de erfenis. Ze kunnen pas over het geld beschikken als de langstlevende ouder overlijdt.
Heb je een testament? Dan kun je hierin afwijkende afspraken maken, bijvoorbeeld om de partner volledig eigenaar te maken van de erfenis. Dit is vaak fiscaal gunstiger en voorkomt gedoe met de kinderen zolang de partner leeft.
Stappenplan bij het afhandelen van de erfenis
Na een overlijden komt er veel op je af. Zo pak je het aan:
1. Melden bij de gemeente
Je moet het overlijden binnen vier dagen melden bij de gemeente waar de persoon is overleden. Daar krijg je een verklaring van overlijden.
2. Zoek belangrijke documenten
Verzamel het testament (als er één is), de polis van de overlijdensrisicoverzekering, bankrekeningen en eigendomsbewijzen van huis en auto. De erfgenamen (of de executeur) moeten aangifte doen bij de belastingdienst. Dit moet binnen acht maanden na het overlijden. Op basis van de aangifte stuurt de belastingdienst een aanslag.
3. Aangifte erfbelasting doen
Tip: Als je partner overlijdt, hoef je niet direct te betalen. De belastingdienst geeft vaak uitstel van betaling tot het moment dat de erfenis wordt uitgekeerd.
Als je het huis van de partner wilt behouden, is dit belangrijk om te weten. Woonde je samen in een huurhuis? Check de huurovereenkomst. Vaak mag de partner de huur overnemen. Bij een hypotheek is het slim om na te gaan of de overlijdensrisicoverzekering de hypotheeklasten dekt.
4. Huur of hypotheek regelen
Veelgemaakte fouten (die je wilt voorkomen)
Om teleurstellingen te voorkomen, let je op deze valkuilen:
- Te laat aangifte doen: De termijn van acht maanden is streng. Overschrijding levert boetes op.
- Geen samenlevingscontract: Zonder contract kan de belastingdienst stellen dat er geen sprake was van een duurzame relatie, waardoor je de lage partnerbelasting misloopt en in de hogere ‘overige’ tarieven valt.
- Vergeten dat de kinderen mede-eigenaar worden: Als je geen testament maakt, worden de kinderen direct mede-eigenaar van de erfenis. Dit kan problemen geven als je het huis wilt verkopen of verbouwen.
Wanneer is de vrijstelling er niet?
De gunstige partner-vrijstelling geldt niet voor iedereen die samenwoont. Als de relatie korter duurde dan zes maanden voor het overlijden, of als er geen sprake is van een gemeenschappelijke huishouding, val je terug naar de lagere ‘overige’ tarieven.
Dan betaal je al snel 30% tot 40% belasting over de erfenis, afhankelijk van de grootte van het bedrag. Het is dus cruciaal dat je relatie goed gedocumenteerd is via een samenlevingscontract.
Conclusie
Samenwonenden hebben sinds de wetswijziging een veel sterkere positie bij erfenissen. De vrijstelling voor de partner is enorm gestegen (naar ruim € 721.000 in 2024), waardoor je als achterblijvende partner financieel beter beschermd bent.
De voorwaarde is wel dat je relatie duurzaam is en goed gedocumenteerd. Zorg daarom voor een samenlevingscontract en regel de erfbelasting voor je kinderen goed. Zo voorkom je dat de belastingdienst onnodig veel van je erfenis inpikt en houd je meer over voor je toekomst en die van je kinderen.