Wat erft je partner als je overlijdt zonder testament?
Stel je voor: je partner overlijdt onverwacht. Een vreselijke gedachte, maar naast het verdriet komt er ook een berg praktische zaken op je af.
Een van de grootste misverstanden is dat alles automatisch naar de langstlevende partner gaat.
Dat is helaas niet altijd zo. In Nederland bepaalt de wet wie wat erft als er geen testament ligt. En die wet kan soms voor flinke verrassingen zorgen.
Wat betekent dit voor jou, je huis en je spaargeld? Laten we dat helder uitzoeken, zonder ingewikkelde juridische taal.
Waarom de wet het overneemt bij geen testament
Als iemand overlijdt zonder een testament, spreken we van een ‘wettelijke vererving’. Dit betekent dat de wet (het Burgerlijk Wetboek) bepaalt wie de erfgenamen zijn en hoeveel ze krijgen.
De overheid heeft deze regels bedacht om te zorgen dat er altijd een eerlijke verdeling is, ook als je zelf niets hebt vastgelegd. Het nadeel? De wet kent jouw persoonlijke wensen niet. Misschien wil je alles aan je partner nalaten, maar als je kinderen hebt, werkt dat dus niet zo.
Deze wettelijke regels zijn streng en worden via de notaris en de rechtbank uitgevoerd.
Je partner is dus zeker belangrijk, maar de wet kijkt naar meer factoren. De belangrijkste factor is de samenstelling van je gezin.
Wie zijn de wettelijke erfgenamen?
De wet kent een vaste volgorde van erfgenamen, ook wel de ‘erfvolgorde’ genoemd.
Je partner staat hierin gelukkig wel op een hoge positie, maar deelt de erfenis vaak met anderen. De volgorde is als volgt: Zolang er nog nakomelingen zijn (kinderen, kleinkinderen), erven de anderen niets. Als je dus kinderen hebt, gaan je ouders of broers er leeghandend uit. Dat is een belangrijk punt dat veel mensen verrast.
- Eerste groep: Je kinderen en je partner.
- Tweede groep: Je ouders, broers en zussen.
- Derde groep: Je grootouders.
- Vierde groep: Je overgrootouders.
Wat erft je partner zonder testament? De situaties
Hoeveel je partner erft hangt volledig af van wie er verder nog zijn. De wet maakt hier duidelijke keuzes in.
Geen kinderen, wel een partner
Laten we de meest voorkomende scenario’s bekijken. Dit is de situatie waarin je partner het meest gunstig zit. Als jullie geen kinderen hebben en je partner is je enige wettelijke erfgenaam, erft hij of zij de volledige erfenis.
Alles: de woning, de auto, de spaarrekeningen, de beleggingen. Dit geldt ook als je geregistreerde partners bent.
Wel kinderen, en een partner
Als er geen kinderen en geen ouders meer zijn, erft de partner inderdaad alles. Hebben jullie wel kinderen? Dan lezen we hieronder verder. Dit is de situatie die het meest voorkomt en vaak voor onrust zorgt.
Als je kinderen hebt, erft je partner niet alles. De wet bepaalt dat de erfenis wordt verdeeld in twee delen:
- De langstlevende partner (jij dus) krijgt de helft van de erfenis.
- De kinderen (samen) krijgen de andere helft.
Dit is een vaste verdeling. Stel, je hebt één kind en je overlijdt. Dan krijgt je partner de helft en je kind de andere helft.
Als je twee kinderen hebt, krijgt je partner de helft en de twee kinderen samen de andere helft (dus ieder kind een kwart).
De rol van het huis en de hypotheek
Dit is vaak een domper voor de partner, die misschien wel in het huis wil blijven wonen, maar de helft van de woning aan de kinderen moet ‘uitbetalen’. Het huis is vaak het grootste bezit. Als er een testament is, kan je partner vaak in het huis blijven wonen.
Zonder testament is dat lastiger. De kinderen worden namelijk mede-eigenaar van de helft van het huis.
Dit betekent dat je partner de helft van de woningwaarde aan de kinderen moet betalen om het huis te kunnen behouden. Als er geen geld is om dit te betalen, moet het huis vaak verkocht worden.
Let op: dit geldt ook voor schulden. De erfenis bestaat uit bezittingen minus schulden. Als je een hoge hypotheek hebt, erft je partner ook de helft van die schuld.
Geregistreerde partners en samenwoners
De kinderen erven de andere helft van de bezittingen en schulden (tot aan hun eigen aansprakelijkheid, die beperkt is tot de erfenis). Heb je een samenlevingscontract en erfbelasting voor kinderen goed geregeld?
Voor geregistreerde partners gelden in principe dezelfde regels als voor gehuwde partners. Zij zitten in de ‘eerste groep’ en delen dus de erfenis met de kinderen. Voor samenwoners zonder geregistreerd partnerschap is het anders. Als er geen testament is, erft de partner NIETS.
De wet kent namelijk geen rechten toe aan ongehuwde partners. In dat geval gaan alle bezittingen naar de kinderen.
Als er geen kinderen zijn, gaan de bezittingen naar de ouders van de overledene, en daarna naar broers en zussen. Een ongehuwde partner kan dus met lege handen achterblijven, iets wat vaak tot nare situaties leidt.
De erfdienst en de kosten
Als er geen testament is, moet er een ‘erfdienst’ worden opgestart. In de praktijk betekent dit dat er een notaris wordt ingeschakeld om de erfenis te regelen.
Dit is niet gratis. De kosten voor het afhandelen van een erfenis zonder testament liggen vaak hoger dan met een testament. Waarom? Omdat er meer werk is: het vaststellen van alle erfgenamen, het verdelen van de boedel en het opstellen van de verdeling.
De notarisrekent zijn kosten, en die worden betaald uit de erfenis zelf.
Gemiddeld kunnen deze kosten oplopen van enkele honderden tot duizenden euros, afhankelijk van de complexiteit. Een testament opstellen kost vaak minder (rond de €300 tot €500), maar de afhandeling zonder testament is vaak duurder omdat er meer juridische stappen nodig zijn.
Belasting betalen over de erfenis
Of je partner belasting moet betalen, hangt af van de grootte van de erfenis en de relatie. De belastingdienst rekent met een tarief dat stijgt naarmate de erfenis groter is. Voor partners geldt een gunstige belastingtarief.
In 2024 is de eerste schijf tot ongeveer € 76.000 belastingvrij voor partners.
Alles daarboven wordt belast tegen een laag tarief. De kinderen betalen ook belasting, maar hun vrijstelling is lager (ongeveer € 23.000).
Als de erfenis groot is, kunnen de kinderen dus wel belasting betalen. De notaris regelt de aangifte erfbelasting, maar het is goed om te weten dat de belastingdienst altijd een deel van de erfenis krijgt.
Wat kun je doen om dit te voorkomen?
De wettelijke verdeling is niet altijd onredelijk, maar het sluit vaak niet aan bij je persoonlijke wensen. Wil je dat je partner alles erft, of wil je dat je kinderen direct na jouw overlijden al een deel krijgen?
Dan is een testament echt nodig. Een testament geeft je de vrijheid om af te wijken van de wettelijke verdeling. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een flexibel meerkeuzetestament, waarmee je bepaalt dat je partner het huis mag blijven bewonen tot zijn of haar overlijden, en dat de kinderen pas daarna hun deel krijgen.
Dit heet het ‘vruchtgebruik’. Het is een misverstand dat een testament alleen voor rijke mensen is.
Iedereen met een partner, kinderen of een huis heeft er baat bij. Het zorgt voor duidelijkheid en voorkomt ruzie na je overlijden.
Conclusie
Als je partner overlijdt zonder testament, erft hij of zij zeker, maar lang niet altijd alles.
De verdeling hangt af van de aanwezigheid van kinderen. Zonder testament delen partner en kinderen de erfenis fifty-fifty.
Voor ongehuwde partners is de situatie nog lastiger: zij erfen vaak niets. Hoewel de wettelijke regels een vangnet bieden, sluiten ze zelden perfect aan bij je persoonlijke situatie. Wat erven je kinderen als je samenwoont zonder testament? Het opstellen van een testament is de enige manier om te bepalen wat er met je bezittingen gebeurt. Het is een investering in rust voor je nabestaanden.