Samenlevingscontract en erfbelasting: hoeveel betaalt je partner in 2026?
Stel je voor: je hebt een fijne partner, een mooi huis en samen bouw je aan een toekomst.
Maar wat als er onverwachts iets gebeurt? Wie mag er dan over je spullen beschikken? En nog belangrijker: hoeveel erfbelasting moet je partner straks betalen? Dit klinkt misschien zwaar, maar het is ontzettend belangrijk om te weten.
Zonder goede afspraken kan de belastingdienst namelijk een flinke hap uit jullie vermogen nemen. In 2026 verandert er het een en ander, dus laten we helder maken wat dit voor jou en je partner betekent. We duiken in de cijfers, de scenario’s en hoe je slimme keuzes maakt.
Waarom een samenlevingscontract onmisbaar is
Een samenlevingscontract is veel meer dan een stuk papier. Het is een juridisch hulpmiddel dat jullie leven samen regelt, zonder dat jullie getrouwd zijn.
Stel je voor dat je partner overlijdt. Zonder contract is de wet heel streng.
De wet bepaalt dan wie wat krijgt, en dat is lang niet altijd wat jij wilt. Een samenlevingscontract zorgt ervoor dat jullie zelf de regels bepalen. Met een contract leg je vast: Je laat zo’n contract altijd opmaken bij een notaris.
- Hoe jullie spullen verdeeld worden bij een scheiding of overlijden.
- Of er alimentatie betaald moet worden.
- Wie er in het huis mag blijven wonen.
Zonder notaris is het niet rechtsgeldig. Denk aan het contract als een soort stappenplan voor jullie financiële toekomst.
Het voorkomt ruzie en onzekerheid op de momenten dat je het emotioneel al zwaar hebt.
Hoe werkt erfbelasting in Nederland?
Erfbelasting is belasting die je betaalt over een erfenis. De belastingdienst kijkt naar de totale waarde van wat de overledene nalaat. In Nederland werkt dit met progressieve tarieven.
Dit betekent: hoe meer je erft, hoe meer belasting je betaalt. Belangrijk om te weten: de belastingvrije voet gaat in 2026 omhoog.
De tarieven en vrijstellingen in 2026
Dit is gunstig voor veel mensen. De exacte tarieven voor 2026 zijn nog niet in steen gebeiteld, maar de plannen liggen op tafel.
Hieronder vind je een indicatie van wat je kunt verwachten. Let op: dit zijn prognoses gebaseerd op de huidige plannen van de overheid. De belastingvrije voet voor partners gaat in 2026 flink omhoog.
- 0% belasting over het bedrag tot de vrijstelling (tot ongeveer €1,3 miljoen).
- 15% belasting over het bedrag dat hierboven komt, tot een maximum van ongeveer €2,6 miljoen.
- 30% belasting over het bedrag boven die €2,6 miljoen.
Waar dit bedrag in 2024 nog €1.237.500 was, stijgt dit naar ongeveer €1.300.000 (de exacte indexatie wordt elk jaar vastgesteld).
Dit betekent dat je partner de eerste 1,3 miljoen euro van de erfenis vrijstelling krijgt. Pas daarna gaat de belasting tellen. De tarieven zelf blijven ongeveer gelijk, maar door de hogere vrijstelling betaal je minder: Deze cijfers laten zien dat partners in Nederland relatief gunstig worden behandeld vergeleken met andere relaties, zoals vrienden of kinderen (die vaak een lagere vrijstelling hebben).
Hoe bepaalt een samenlevingscontract de belasting?
Hier wordt het echt interessant. De erfbelasting hangt af van de juridische relatie.
Zonder een geregistreerd partnerschap of huwelijk, worden partners in de ogen van de belastingdienst vaak gezien als ‘overige relaties’. Dit klinkt gek, maar het is cruciaal. Als je geen contract hebt, moet de erfenis eerst worden verdeeld volgens de wet, en pas daarna kan de partner aanspraak maken op de vrijstelling. Dit kan vertraging en extra kosten opleveren.
Een samenlevingscontract zorgt ervoor dat je partner direct wordt aangemerkt als partner in de zin van de erfbelasting. Dit is essentieel om te profiteren van de hoge vrijstelling van €1,3 miljoen. Zonder dit document loopt je partner het risico minder te ontvangen of meer belasting te betalen, simpelweg omdat de rol van het samenlevingscontract bij de aangifte erfbelasting niet automatisch wordt herkend zoals die bedoeld is.
Scenario’s: Wat betaalt je partner in 2026?
Laten we de theorie toepassen op de praktijk. We kijken naar een nalatenschap van €3.000.000 in 2026.
Scenario 1: Geen samenlevingscontract
We gaan uit van de nieuwe vrijstelling van €1.300.000. Deze cijfers zijn schattingen, maar ze geven een heel goed beeld.
Stel, er is geen contract. De erfenis is €3.000.000. De wet bepaalt dan hoe er wordt verdeeld. Als er geen testament is, kan de verdeling complex zijn.
- Erfenis: €3.000.000
- Vrijstelling: €1.300.000
- Belastbaar bedrag: €1.700.000
- Belasting over eerste deel (15%): €1.300.000 x 15% = €195.000
- Belasting over rest (30%): €400.000 x 30% = €120.000
- Totale belasting: €315.000
Stel dat de partner de erfenis krijgt, maar de belastingdienst ziet de relatie niet als ‘partner’ zonder contract of geregistreerd partnerschap.
Scenario 2: Met een samenlevingscontract
Dan geldt een lagere vrijstelling (vaak maar €2.500). Dit is een worst-case scenario. Als de partner toch als partner wordt gezien (maar zonder contract is dit onzeker), gaat het zo:
- Erfenis: €3.000.000
- Vrijstelling: €1.300.000
- Belastbaar bedrag: €1.700.000
- Belasting (15% tot €1.300.000 boven vrijstelling, en 30% daarboven):
- Eerste schijf: €1.300.000 x 15% = €195.000
- Tweede schijf: €400.000 x 30% = €120.000
- Totale belasting: €315.000
De partner houdt dus €2.685.000 over. Zonder contract loopt dit vaak mis.
Met een goed samenlevingscontract staat de partner juridisch sterk. De erfenis van €3.000.000 wordt verdeeld volgens de afspraken in het contract.
Scenario 3: Gedeelde erfenis
Stel dat de partner alles erft (of een groot deel). Omdat het contract de relatie bevestigt, mag de partner de volledige vrijstelling van €1.300.000 gebruiken. Het verschil met scenario 1 zit hem in de zekerheid.
Zonder contract loop je het risico dat de belastingdienst de relatie niet erkent, waardoor je mogelijk meer belasting betaalt over een kleiner deel van de erfenis. Een samenlevingscontract met slimme clausules voorkomt deze onzekerheid.
- Partner A: €1.500.000 - €1.300.000 = €200.000 belastbaar
- Belasting partner A: €200.000 x 15% = €30.000
- Partner B: €1.500.000 - €1.300.000 = €200.000 belastbaar
- Belasting partner B: €200.000 x 15% = €30.000
- Totale belasting: €60.000
Stel, de erfenis is €3.000.000 en wordt gelijk verdeeld tussen twee partners. Elk krijgt €1.500.000.
Door het samenlevingscontract kan elk de vrijstelling van €1.300.000 gebruiken. Dit toont aan hoe effectief een gelijke verdeling kan zijn. De totale belastingdruk daalt aanzienlijk door de dubbele vrijstelling te benutten.
Belangrijke factoren die de rekening beïnvloeden
Naast het contract zijn er meer dingen die de eindafrekening bepalen. Het gaat niet alleen om de hoofdprijs van de erfenis.
- De woning: Als jullie samen een huis hebben, is de waarde daarvan een grote factor. Soms is er een hypotheekschuld die de waarde verlaagt.
- Schulden: Alle schulden worden van de erfenis afgetrokken voordat de belasting wordt berekend. Denk aan een restschuld of persoonlijke leningen.
- Jaarlijkse indexatie: De belastingvrije voet wordt elk jaar aangepast. De cijfers voor 2026 zijn een prognose, maar de verwachting is een lichte stijging.
- Wetgeving: De politiek kan altijd besluiten de tarieven aan te passen. Houd dit in de gaten via de Belastingdienst of een notaris.
Praktische tips om je voor te bereiden
Het is slim om nu al na te denken over 2026. Wacht niet tot het te laat is.
- Check je huidige contract: Heb je al een samenlevingscontract? Laat het controleren door een notaris. Is het nog up to date?
- Maak een testament: Een samenlevingscontract regelt de verdeling tussen partners, maar niet de verdeling naar bijvoorbeeld kinderen toe. Een testament is vaak nodig om alles rond te maken.
- Reken het uit: Gebruik een erfbelasting calculator (beschikbaar op sites van notarissen of de Belastingdienst) om een inschatting te maken.
- Overweeg schenkingen: Soms is het slimmer om nu al wat te schenken om de erfenis kleiner te maken. Dit kan de belastingdruk verlagen.
Hier zijn een paar stappen die je kunt nemen: Door deze stappen te zetten, weet je zeker dat je partner niet voor verrassingen komt te staan. Een goede voorbereiding bespaart niet alleen geld, maar ook een hoop stress.
Conclusie: Slim plannen voor 2026
Een samenlevingscontract is de sleutel tot een financieel veilige toekomst voor je partner. In 2026 verandert er veel, vooral de hogere belastingvrije voet. Zonder contract loop je het risico dat je partner te veel belasting betaalt of zelfs geen aanspraak kan maken op de vrijstelling. Met een samenlevingscontract en erfbelasting: slimme clausules die je geld besparen voorkom je onnodige kosten.
Met een goed contract en een beetje planning kun je de erfenis zo gunstig mogelijk regelen.
Onthoud dat dit advies informatief is. Elke situatie is uniek.
Raadpleeg altijd een notaris of belastingadviseur voor een op maat gemaakt plan. Zo zorg je ervoor dat je partner straks niet voor een vervelende verrassing komt te staan.