Samenlevingscontract en erfbelasting: hoeveel betaalt je partner in 2026?
Stel je voor: je hebt een fijn leven opgebouwd met je partner. Een mooi huis, wat spaargeld, misschien een beleggingspand.
Maar wat gebeurt er als één van jullie er opeens niet meer is?
Dan komt er plotseling een hoop op de ander af. Naast het verdriet is er ook een praktische vraag: wat betekent dit financieel? Vooral de erfbelasting, vroeger successierecht genoemd, kan een flinke domper zijn.
Voorkom een onaangename verrassing voor je partner na je overlijden. In dit artikel lees je precies hoe het zit, wat een samenlevingscontract doet en wat je partner in 2026 waarschijnlijk moet betalen.
Waarom een samenlevingscontract cruciaal is
Veel mensen denken dat samenwonen automatisch betekent dat je alles deelt. Dat is een misverstand.
Zonder een geregistreerd partnerschap of huwelijk ben je in de ogen van de wet gewoon twee individuen. Als er één van jullie komt te overlijden, is er geen automatisch recht op de hele erfenis.
De wettelijke verdeling werkt anders dan je misschien denkt. Een samenlevingscontract is een juridisch document dat jullie regels vastlegt. Het zorgt ervoor dat je partner na je dood financieel beschermd is. Zonder dit contract heeft je partner namelijk geen enkel recht op jouw deel van de bezittingen, tenzij je een testament maakt.
Het contract regelt niet alleen wie wat krijgt bij een scheiding, maar ook hoe de nalatenschap wordt verdeeld bij overlijden.
Het is de basis voor een goede fiscale planning.
Hoe werkt erfbelasting in 2026?
De belastingdienst kijkt naar twee dingen: hoeveel erft je partner en wat is de relatie tot de overledene? De belastingtarieven voor erfbelasting in 2026 zijn nog niet definitief vastgesteld op het moment van schrijven, maar de verwachting is dat ze niet drastisch wijzigen ten opzichte van de huidige structuur.
De Belastingdienst hanteert een progressief tarief. Dat betekent: hoe meer je erft, hoe hoger het percentage belasting. Er is een belangrijk verschil tussen ‘partners’ en anderen.
Voor echtgenoten en geregistreerde partners geldt een hoge vrijstelling. Voor samenwoners zonder contract geldt deze hoge vrijstelling vaak niet automatisch.
- Vrijstelling voor partners: In 2024 is dit € 761.128. Voor 2026 wordt verwacht dat deze vrijstelling mogelijk wordt geïndexeerd, maar het blijft een aanzienlijk bedrag.
- Tarief voor partners: Over het bedrag boven de vrijstelling betaal je 10% tot 20% belasting.
- Vrijstelling voor samenwoners (zonder contract): Vaak slechts € 2.678 (bedrag 2024). Dit is een wereld van verschil.
Zij vallen in de categorie ‘overige’ erfgenamen, wat een stuk minder voordelig is. De huidige tarieven (die we als basis gebruiken voor de prognose naar 2026) zien er zo uit: Let op: de exacte cijfers voor 2026 worden pas in Prinsjesdag bekendgemaakt.
Maar de structuur blijft vaak hetzelfde. Hier gaat het vaak mis.
Het verschil tussen samenwonen met en zonder contract
Stel je woont samen zonder contract en zonder testament. Je partner overlijdt.
Jij bent geen wettelijke erfgenaam. Je partner heeft misschien wel kinderen of ouders. Die zijn dan de wettelijke erfgenamen. Jij mag dan zelfs je eigen huis uit als je naam niet op de hypotheek staat of als de erfenis niet genoeg geld heeft om de overname te financieren.
Een samenlevingscontract voorkomt deze drama’s. Heb je wel een samenlevingscontract?
Dan ben je vaak benoemd als erfgenaam. Dit betekent dat je in principe gebruik kunt maken van de hoge vrijstelling voor partners. Dit is het grootste fiscale voordeel dat je kunt hebben als samenwonende partner.
Wat betaalt je partner in 2026? De berekening
Laten we de scenario’s doornemen. We gaan uit van een hypothetische erfenis van € 500.000.
Situatie 1: Samenwonen zonder contract, geen testament
We kijken naar drie situaties. Je partner overlijdt. Omdat jullie geen geregistreerd partnerschap of huwelijk hebben, en er geen testament is, ben jij geen erfgenaam. De wettelijke erfgenamen (bijvoorbeeld de kinderen of de ouders van je partner) erven alles. Jij ontvangt niets.
In dit geval betaal jij geen erfbelasting, maar je ontvangt ook niets. Dit is de meest ongunstige situatie.
Situatie 2: Samenwonen met een samenlevingscontract (zonder testament)
Jullie hebben een samenlevingscontract waarin jij als erfgenaam bent benoemd. De erfenis bedraagt € 500.000.
Omdat je in het contract staat vermeld als partner, mag je gebruikmaken van de partnervrijstelling. In 2024 was dit € 761.128. Omdat € 500.000 onder deze vrijstelling valt, betaal je € 0 erfbelasting.
Situatie 3: Samenwonen met contract en een huis met overwaarde
In 2026 zal de vrijstelling waarschijnlijk iets hoger zijn door indexatie, dus dit voordeel blijft bestaan. Stel, de erfenis bestaat uit een huis met een overwaarde van € 400.000 en € 100.000 aan spaargeld. Totaal € 500.000.
Met een goed samenlevingscontract en een testament waarin jij bent benoemd, betaal je over dit bedrag geen belasting, mits de vrijstelling hoog genoeg blijft. Zonder contract zouden de kinderen van je partner over het bedrag boven de € 2.678 belasting moeten betalen (circa 30% tot 40%). Dat scheelt al snel € 100.000 of meer.
De rol van een testament naast je contract
Een samenlevingscontract is essentieel, maar een testament is de kers op de taart. Vooral als je kinderen hebt uit een eerdere relatie. Zonder testament gaan je kinderen automatisch mee-erven met je huidige partner.
Dit kan leiden tot ingewikkelde situaties waarbij je partner het huis moet verkopen om de kinderen uit te kopen.
Met een testament kun je regelen dat je partner het vruchtgebruik krijgt van de erfenis, en de kinderen pas de hoofdsom krijgen als de partner overlijdt. Dit beschermt je partner financieel op de lange termijn.
Ook fiscaal is dit slim: door slim te schenken of te testeren, kun je de belastingdruk verlagen. Denk aan de ‘vrijwillige rente’ of het gebruik maken van de schenkingsvrijstelling voor de eigen woning.
Belangrijke aandachtspunten voor 2026
De fiscale regels veranderen voortdurend. Hoewel de basis van de erfbelasting stabiel is, zijn er altijd kleine aanpassingen.
- Indexatie van bedragen: De vrijstellingen en tarieven worden jaarlijks geïndexeerd. Houd Prinsjesdag in de gaten voor de nieuwe cijfers.
- Wetsvoorstel Erfbelasting: Er zijn discussies over het verlagen van de tarieven voor kinderen, maar de tarieven voor partners (en samenwoners) blijven vaak stabiel.
- Woningwaarde: De huizenprijzen stijgen nog steeds. Als je huis in waarde stijgt, groeit ook je erfenis. Dit kan ervoor zorgen dat je over de vrijstelling heen groeit zonder dat je het door hebt.
Hoe verlaag je de belasting?
Hierop moet je letten voor 2026: Wil je de belastingdruk voor je partner verlagen? Overweeg dan:
- Een levensverzekering: Sluit een levensverzekering af op het leven van je partner. De uitkering komt dan direct bij jou terecht en valt buiten de erfenis. Hierover betaal je geen erfbelasting.
- Vooroverdracht van de woning: Schenk je woning alvast (gedeeltelijk) aan je partner. Dit kan onder de schenkingsvrijstelling voor de eigen woning.
- Een testament op maat: Laat een notaris kijken naar de beste verdeling. Soms is het slimmer om kinderen eerder te laten erven dan de partner, om de totale belasting te drukken.
Conclusie: Zorg voor zekerheid
Wat je partner in 2026 betaalt, hangt af van drie dingen: de waarde van de erfenis, de aanwezigheid van een samenlevingscontract en de erfbelasting, en de fiscale regels van dat jaar.
Zonder contract betaalt je partner mogelijk tonnen belasting of ontvangt zelfs niets. Met een goed contract en een vrijstelling van ruim € 7 ton, betaalt je partner vaak niets. De moraal van het verhaal?
Ga niet af op de standaardregels. De wet is streng voor samenwoners zonder papieren.
Zorg dat je je zaken op orde hebt voordat het te laat is.
Een afspraak met een notaris is geen overbodige luxe; het is een investering in de rust van je partner. Check de sites van de Belastingdienst of de Rijksoverheid voor de laatste cijfers, maar laat je vooral informeren door een professional die jouw situatie kent.