Samenlevingscontract en erfbelasting: hoeveel betaalt je partner in 2026?
Stel je voor: je bent gelukkig samen, woont fijn en bouwt een toekomst op. Maar dan komt er opeens een onderwerp op tafel dat niet zo gezellig is: erfbelasting.
Want wat gebeurt er eigenlijk met je huis en spaargeld als je partner overlijdt? En vooral: hoeveel belasting moet je partner dan betalen? In 2026 verandert er namelijk het een en ander in de wetgeving.
Dat klinkt ingewikkeld, maar maak je geen zorgen. Wij leggen het gewoon helder uit, zonder ingewikkelde juridische taal.
Zo weet je precies wat je te wachten staat en hoe je slimme keuzes kunt maken.
Waarom een samenlevingscontract essentieel is
Een samenlevingscontract is veel meer dan alleen een stuk papier. Het is een soort handleiding voor jullie financiële relatie.
Zonder zo’n contract volgt de wet automatisch een standaardregeling. Dat klinkt handig, maar in de praktijk levert dat vaak problemen op. Vooral bij overlijden. Een goed contract legt vast wat van jullie is en wat niet. Het zorgt ervoor dat je partner bij een erfenis niet voor vervelende financiële verrassingen komt te staan.
- Geen contract: De wet bepaalt alles. Dit kan leiden tot onduidelijkheid over wie wat bezit.
- Met contract: Jullie bepalen zelf de regels. Je kunt afspreken dat eigen spullen ook na overlijden bij de eigen familie blijven, of juist dat alles naar de partner gaat.
De kern van het verhaal is simpel: wat is eigen vermogen en wat is gezamenlijk vermogen? Deze keuze is cruciaal voor de hoogte van de erfbelasting die je partner straks moet betalen.
De basis: hoe werkt erfbelasting eigenlijk?
Erfbelasting, vroeger successierechten genoemd, is belasting die je betaalt over een erfenis.
In Nederland heeft de overheid besloten dat er betaald moet worden als je iets krijgt van iemand die is overleden. De belastingdienst kijkt daarbij vooral naar twee dingen: hoeveel waard is de erfenis en hoe sta je tot de overledene in relatie? De relatie is het belangrijkste.
Partners en kinderen betalen veel minder belasting dan bijvoorbeeld een neef of een vriend. De belastingdienst werkt met verschillende schijven.
Dat betekent dat je over een deel van de erfenis geen belasting betaalt (de vrijstelling), en over de rest een percentage.
Hoe meer je erft, hoe hoger het percentage wordt. Let op: de cijfers hieronder zijn gebaseerd op de huidige regels. De plannen voor 2026 zorgen voor flinke veranderingen, die we hieronder uitleggen.
De grote veranderingen in 2026
Het kabinet heeft plannen gepresenteerd die de erfbelasting flink opschudden. De belangrijkste reden? De overheid wil meer geld binnenkrijgen, vooral van rijke nalatenschappen.
Lagere vrijstelling voor partners
Dit raakt ook stellen die denken dat ze ‘gewoon’ hun huis kunnen nalaten aan hun partner. De plannen zijn nog niet in steen gebeiteld, maar de contouren zijn duidelijk. De belastingdruk gaat omhoog, vooral voor grotere vermogens.
Op dit moment mag een partner een flink bedrag belastingvrij erven. In 2026 gaat deze vrijstelling waarschijnlijk omlaag.
Hogere tarieven
Dit betekent dat je partner over een groter deel van de erfenis direct belasting moet betalen. Waar je nu nog een flinke voetvrijstelling hebt, wordt dat bedrag straks kleiner. Niet alleen de vrijstelling gaat omlaag, ook de belastingpercentages gaan stijgen.
Vooral in de hogere schijven (vanaf grotere bedragen) gaat de belasting flink omhoog. Waar je partner nu misschien 10 of 20 procent betaalt, kan dat in 2026 oplopen tot 30 procent of meer, afhankelijk van de totale waarde van de erfenis.
Een nieuwe schijvenstructuur
De belastingdienst past de schijven aan. Dit betekent dat de drempels waarop een hoger tarief ingaat, veranderen.
Het gevolg is dat je sneller in een hogere belastingschijf terechtkomt. Het is dus extra belangrijk om vooraf te berekenen hoeveel je partner straks precies moet betalen.
Samenlevingscontract en erfbelasting: hoe zit het precies?
Hier gaat het vaak mis. Veel mensen denken dat een samenlevingscontract automatisch betekent dat je partner alles onbelast erft.
Dat is niet waar. Een samenlevingscontract regelt vooral de verdeling van bezit tijdens het leven. De erfbelasting wordt bepaald door de fiscale relatie. Stel, jullie hebben een contract waarin staat dat elke partner zijn eigen spullen houdt.
Als jij overlijdt, erf je partner alleen de zaken die jullie samen hebben aangeschaft (zoals het huis) of die specifiek aan hem/haar zijn nagelaten. De eigen spullen (zoals een eigen auto of spaargeld) gaan vaak terug naar jouw familie, tenzij je anders hebt vastgelegd.
Dat klinkt logisch, maar het heeft een groot effect op de belastingaangifte.
De belastingdienst kijkt naar de totale erfenis. Als je partner een deel van de erfenis krijgt, moet hij of zij daarover belasting betalen. Een slim contract kan helpen om de erfenis zo gunstig mogelijk te verdelen. Bijvoorbeeld door het huis alvast deels over te schrijven of door clausules op te nemen die de belastingdruk verlagen.
Rekenvoorbeelden: wat betaalt je partner in 2026?
Om het echt concreet te maken, kijken we naar een paar voorbeelden. We gaan uit van de voorgestelde plannen voor 2026.
Let op: dit zijn schattingen gebaseerd op de huidige plannen, de definitieve cijfers kunnen nog iets afwijken.
Voorbeeld 1: Een erfenis van € 300.000
Stel, jij overlijdt en je partner erft het huis en de spaarrekening, totaal € 300.000. Onder de huidige regels zou je partner hierover ongeveer 10% belasting betalen (afhankelijk van de exacte vrijstelling). In 2026, met de lagere vrijstelling en hogere tarieven, loopt dit op.
Je partner betaalt straks waarschijnlijk meer, misschien wel 12% tot 15%. Dat is een verschil van duizenden euro’s.
Voorbeeld 2: Een erfenis van € 800.000
Hier wordt het serieus. Bij een erfenis van € 800.000 gaat het om een flink vermogen. Nu betaalt je partner over het bedrag boven de vrijstelling ongeveer 20% tot 30% belasting. In 2026 kan dit oplopen tot 35% of meer voor de bovenste schijven.
Reken even mee: over een deel van de erfenis betaal je straks misschien 35% in plaats van 20%.
Voorbeeld 3: Een erfenis met een eigen huis
Dat scheelt al snel tienduizenden euro’s. Een veelvoorkomende situatie: je partner blijft in het huis wonen. De erfenis bestaat uit de overwaarde van het huis en wat spaargeld.
In 2026 is het belangrijk om te weten dat de belastingdienst de woningwaarde meetelt voor de erfenis. Als je partner het huis wil behouden, moet hij of zij de erfbelasting betalen over de volledige waarde.
Dit kan betekenen dat je partner moet bijlenen om de belasting te betalen. Een slimme regeling in het samenlevingscontract kan helpen dit te voorkomen.
Hoe minimaliseer je de belastingdruk voor je partner?
Gelukkig ben je niet machteloos. Er zijn manieren om de belastingdruk te verlagen, ook in 2026.
Stel een testament op naast het samenlevingscontract
Hieronder een paar praktische tips die je direct kunt toepassen. Een samenlevingscontract regelt het bezit tijdens het leven, een testament regelt wat er na de dood gebeurt. Een testament is vaak onmisbaar voor samenwoners.
Gebruik de schenkingvrijstelling
Zonder testament erf je partner namelijk niet automatisch alles. In een testament kun je exact vastleggen wat je partner erft en hoe dit fiscaal zo gunstig mogelijk wordt geregeld.
Kies de juiste huwelijksvorm
Je mag je partner jaarlijks een belastingvrij bedrag schenken. In 2026 verandert hier waarschijnlijk weinig aan.
Door nu al geld of een deel van het huis te schenken, verklein je de erfenis straks. Dit verlaagt de belastingdruk direct. Let wel op de voorwaarden, want voor een huis gelden speciale regels. Hoewel dit artikel gaat over samenlevingscontracten, is het goed om te weten dat trouwen (met of zonder huwelijksvoorwaarden) vaak fiscaal voordeliger is dan samenwonen.
Verdeel de erfenis slim
Als je getrouwd bent, geldt er een veel hogere vrijstelling voor de partner. In 2026 kan het verstandig zijn om de keuze voor een geregisterd partnerschap of huwelijk opnieuw te bekijken.
Soms is het verstandig om niet alles aan je partner na te laten, maar ook kinderen of andere familieleden te betrekken. Dit klinkt misschien niet romantisch, maar fiscaal kan het voordeliger zijn. Door delen van de erfenis direct naar kinderen te laten gaan, blijft de erfenis voor je partner lager en betaal je minder belasting.
Conclusie: tijd voor actie
De erfbelasting in 2026 gaat veranderen en dat betekent dat je partner straks waarschijnlijk meer betaalt. Een samenlevingscontract en de erfbelasting zijn daarbij onmisbaar, maar het is geen wondermiddel. Je moet het contract goed inrichten en combineren met een testament en slimme fiscale planning.
De voorbeelden laten zien dat de verschillen groot kunnen zijn. Voorkom dat je partner voor vervelende verrassingen komt te staan.
Ga nu aan de slag, bespreek de plannen met een notaris of belastingadviseur en zorg dat je financiële toekomst goed geregeld is. Want een goede voorbereiding is het halve werk.