Wat erft je partner als je overlijdt zonder testament als samenwonende?
Stel je voor: je bent al jarenlang samen met je partner. Jullie delen een huis, een leven en waarschijnlijk een gedeelde spaarrekening.
Maar als jij onverwachts overlijdt, staat je partner opeens voor een enorme verrassing.
Want wat erft hij of zij eigenlijk? Veel samenwonenden denken dat hun partner automatisch alles erft, maar dat is helaas niet zo. Zonder testament is de wet keihard. In dit artikel lees je precies wat er gebeurt en hoe je dit kunt voorkomen.
Samenwonen zonder testament: de harde realiteit
In Nederland is er een groot misverstand over samenwonen. Veel mensen denken dat na een paar jaar samenwonen automatisch dezelfde rechten hebben als gehuwde paren. Dat is niet waar.
Als je ongetrouwd bent en geen testament hebt, ben je in de ogen van de wet niets meer dan ‘huisgenoten’.
- Je kinderen;
- Je ouders;
- Je broers en zussen;
- En pas in heel laat stadium: je samenwonende partner.
De wet ziet alleen een erfrecht voor: Stel, je overlijdt zonder testament en zonder kinderen.
Dan erf je partner niet automatisch het huis of de spaarrekening. In plaats daarvan gaan je ouders (of broers en zussen) er met de erfenis vandoor. Je partner kan met lege handen achterblijven. Dit is een scenario dat vaker voorkomt dan je denkt.
De WLE: de wet die het anders regelt
Gelukkig is er sinds 1 januari 2019 de Wet Inheritance (WLE), oftewel de Wet op de Erfrechter.
Deze wet biedt een vangnet voor samenwonenden. Als je langdurig samenwoont en overlijdt zonder testament, heb je als partner recht op een deel van de erfenis. Dit heet de ‘schenkingstoestand’.
Maar let op: dit is geen automatisch recht op alles. Het is een percentage van de totale nalatenschap, gebaseerd op hoe lang je samenwoont.
Hoe wordt de duur van de samenleving berekend?
De wet kijkt naar de duur van jullie relatie om te bepalen hoeveel je partner krijgt.
De wet kijkt naar de tijd dat je op hetzelfde adres stond ingeschreven bij de gemeente. Het maakt hierbij niet uit of je een koophuis huurt of samen in een huurwoning woont. Belangrijk is wel dat het om een ‘duurzame gemeenschap van wonen en leven’ gaat. Je moet dus echt samenleven, niet alleen af en toe logeren.
De schenkingstoestand: percentages op een rij
De hoogte van het erfdeel van je partner hangt af van de schenkingstoestand. Dit is een wettelijk percentage dat je partner krijgt, afhankelijk van de lengte van jullie relatie. Hieronder vind je de percentages per 1 januari 2024:
- Minder dan 2 jaar samen: 0% erfrecht. Je partner krijgt niets.
- Tussen 2 en 5 jaar samen: 10% erfrecht.
- Tussen 5 en 10 jaar samen: 20% erfrecht.
- Meer dan 10 jaar samen: 30% erfrecht.
Let op: deze percentages gelden alleen voor het deel van de erfenis dat tijdens de relatie is opgebouwd.
Een erfenis die je al had vóór de relatie, telt hier niet bij mee.
Hoe verloopt de verdeling zonder testament?
Als je overlijdt zonder testament, bepaalt de wet de volgorde van erfgenamen. Omdat samenwonenden wettelijk geen erfgenaam zijn, staat jouw partner niet bovenaan de lijst.
- Eerst de kinderen: Zijn er kinderen? Dan krijgen zij het grootste deel van de erfenis. De partner krijgt dan alleen de schenkingstoestand (10%, 20% of 30%).
- Geen kinderen, wel partner: Zijn er geen kinderen? Dan erf je partner het percentage volgens de schenkingstoestand. De rest van de erfenis gaat naar je ouders. Als je ouders niet meer leven, gaan je broers en zussen ermee door.
- Geen partner, kinderen of ouders: Dan gaan je broers en zussen erven. Zijn die er ook niet? Dan vervalt de erfenis aan de staat.
De verdeling ziet er als volgt uit: Het is dus een hard gelag als je denkt dat je partner alles krijgt. Vooral als er kinderen in het spel zijn, kan de erfenis flink versnipperd raken.
Een voorbeeldberekening
Stel, je bent 15 jaar samen met je partner en hebt geen kinderen.
Je overlijdt zonder testament. Je partner heeft recht op 30% van de erfenis (de schenkingstoestand voor meer dan 10 jaar samen). De andere 70% gaat naar je ouders. Als je ouders er niet meer zijn, gaat dit naar je broers en zussen. Je partner erft dus niet het huis of de volledige bankrekening, maar slechts een deel ervan.
Wat gebeurt er met het huis?
Een veelgestelde vraag is wat er gebeurt met de woning. Als het huis op beide namen staat (bijvoorbeeld in een samenlevingscontract), is de verdeling duidelijker. Maar als het huis alleen op jouw naam staat, wordt het onderdeel van de erfenis.
Je partner heeft in principe geen automatisch recht om in het huis te blijven wonen.
De erfgenamen (bijvoorbeeld je ouders of kinderen) kunnen eisen dat het huis wordt verkocht. Tenzij je partner het huis kan kopen van de erfgenamen.
Dit kan leiden tot vervelende situaties, vooral als de emoties hoog oplopen. Om dit te voorkomen, kun je in een testament regelen dat je partner het recht heeft om in het huis te blijven wonen, zelfs als er kinderen zijn.
De rol van een samenlevingscontract
Een samenlevingscontract is handig, maar het vervangt geen testament. In een samenlevingscontract regel je zaken als:
- De verdeling van de huishoudelijke kosten;
- Wie wat betaalt bij een eventuele breuk;
- En wie het huis krijgt als één van jullie overlijdt (soms).
Echter, een samenlevingscontract geeft geen erfrecht. Het zorgt er alleen voor dat jullie financiële afspraken vastliggen. Voor het daadwerkelijke erfrecht blijft een testament nodig.
Waarom een testament essentieel is
Als je wilt dat je partner meer erft dan de wettelijke 10%, 20% of 30%, móét je een testament opstellen.
In een testament kun je zelf bepalen hoe je erfenis wordt verdeeld. Je kunt bijvoorbeeld: Zonder testament ben je overgeleverd aan de wettelijke regels, en waarom samenwonenden wettelijk geen erfgenaam zijn, is voor velen een verrassing.
- Je partner tot enig erfgenaam maken;
- Je partner het vruchtgebruik geven van de erfenis (zodat hij/zij er gebruik van kan maken, maar de kinderen de hoofdeigenaar blijven);
- Of specifieke goederen toewijzen aan je partner.
Belastingen: hoeveel betaal je?
Naast de verdeling van de erfenis, spelen ook belastingen een rol. Partners betalen belasting over de erfenis, maar er geldt een vrijstelling.
In 2024 bedraagt de vrijstelling voor partners € 721.417. Dit is een hoog bedrag, waardoor de meeste samenwonenden geen belasting betalen over de erfenis. Let op: deze vrijstelling geldt alleen voor partners die geregistreerd partners zijn of getrouwd.
Voor samenwonenden zonder testament geldt deze vrijstelling niet automatisch. Wel geldt er een lagere vrijstelling voor samenwonenden, afhankelijk van de schenkingstoestand.
Laat je hierover informeren door een belastingadviseur.
Conclusie: regel het op tijd
Als je samenwoont en overlijdt zonder testament, erft je partner lang niet altijd alles.
De wetgeving is erop gericht om kinderen en ouders te beschermen, ten koste van de partner. De schenkingstoestand biedt uitkomst, maar het percentage blijft beperkt (maximaal 30%). Wil je zeker weten dat je partner goed beschermd is? Zorg dan dat je een testament opstelt.
Dit is de enige manier om zelf de touwtjes in handen te nemen en onzekerheid te voorkomen. Neem contact op met een notaris en bespreek je wensen. Het is een kleine moeite, maar het kan een wereld van verschil maken voor je partner na je overlijden.