Vergelijking: verblijvingsbeding vs. legaat — wat is voordeliger bij overlijden?
Stel je voor: iemand dierbaar is overleden. Op dat moment komt er naast verdriet ook een berg aan geregel op je af. Wie erft wat?
En hoe regel je dat slim? Twee termen die je dan vaak hoort zijn het verblijvingsbeding en het legaat.
Beide zijn manieren om spullen of geld toe te delen via een testament, maar ze werken heel anders. In dit artikel leggen we het simpel uit: wat is het verschil, en wat is nou echt voordeliger?
De basis: wat is een legaat?
Laten we beginnen met de makkelijkste: het legaat. Een legaat is eigenlijk een cadeau uit het testament.
Je wijst iets of iemand aan die een specifiek bedrag of een bepaald goed krijgt.
Bijvoorbeeld: "Ik geef mijn auto aan mijn buurman" of "Ik schenk 10.000 euro aan mijn nichtje". Het grote voordeel van een legaat is de helderheid. De begunstigde (de gelukkige die het krijgt) weet direct waar hij of zij aan toe is.
Zodra de erfenis wordt afgehandeld, krijg je dat bedrag of dat huis direct. Je kunt er zelf over beschikken: verkopen, bewaren of uitgeven.
Het is een eenmalige actie. Simpel, snel en duidelijk.
De ingewikkeldere: het verblijvingsbeding
Een verblijvingsbeding is een stuk complexer. Dit is geen directe gift, maar een regeling voor levensonderhoud.
Stel: je wilt dat je partner of een kind na je overlijden altijd kan blijven wonen in het huis of een maandelijkse toelage krijgt voor de boodschappen. Dan kies je voor een verblijvingsbeding. Het werkt zo: de nalatenschap blijft eigendom van de erfgenamen, maar de begunstigde (degene die het beding krijgt) heeft het recht om er te wonen of om geld op te eisen voor zijn of haar levensonderhoud.
Dit loopt zolang als nodig is, vaak levenslang. Het is dus geen direct bezit, maar een recht dat blijft rusten op de erfenis.
De kosten: wie betaalt de rekening?
Als we kijken naar de portemonnee, dan wint het legaat het vaak op het gebied van eenvoud. Om een testament op te stellen, ga je naar de notaris.
Notariskosten
Een testament met een legaat is redelijk standaard. De notaris heeft een vast format en kan dit snel uitschrijven.
De kosten hiervoor liggen vaak tussen de 800 en 1.500 euro, afhankelijk van de complexiteit van de rest van de erfenis. Een verblijvingsbeding is een ander verhaal. Dit is maatwerk. De notaris moet de clausule enorm zorgvuldig opstellen om conflicten te voorkomen.
Hoeveel mag de begunstigde precies vragen? Wat gebeurt er als de erfenis slinkt? Omdat de juridischeConstructie complexer is, zijn de notariskosten vaak hoger. Reken op minimaal 1.500 euro, en soms wel meer dan 2.000 euro.
Belasting is een belangrijk onderdeel. Bij een legaat gaat het om schenkbelasting (erfbelasting).
Belastingen: de blauwe envelop
In 2024 heeft de belastingdienst een vrijstelling. Voor kinderen en partners is dit bedrag hoog (ruim 116.000 euro per persoon), voor anderen lager (ca. 26.000 euro).
Boven die vrijstelling betaal je belasting. Voor kinderen is dat ongeveer 10%, voor anderen oplopend tot 30% of meer. Bij een verblijvingsbeding zit het anders.
Omdat het geen directe overdracht van bezit is, maar een recht op levensonderhoud, is de fiscale behandeling vaak gunstiger voor de begunstigde.
De uitkeringen die de begunstigde ontvangt, worden vaak gezien als inkomen uit de erfenis, maar er is geen sprake van directe schenkbelasting over het volle bedrag zoals bij een legaat. Wel moet de erfgenaam die de uitkering doet, soms rekening houden met inkomstenbelasting, maar de begunstigde zelf betaalt vaak minder directe belasting over de ontvangst. Dit kan een behoorlijk voordeel opleveren, vooral bij grotere bedragen.
Praktische voor- en nadelen
Naast geld speelt ook het gemak een rol. Een legaat is direct.
Directheid vs. Zekerheid
De begunstigde is snel eigenaar. Dat is fijn, maar het betekent ook dat het geld op kan raken.
Als je een kind een ton geeft en dat kind geeft het direct uit, is het weg. Een verblijvingsbeding geeft zekerheid voor de lange termijn. De begunstigde kan niet over het hoofdkapitaal beschikken (alleen over de inkomsten of het gebruiksrecht), waardoor er altijd een vangnet is.
Risico op conflict
Dit is ideaal voor mensen die financieel kwetsbaar zijn of niet goed met een groot geldbedrag kunnen omgaan. Hier wint het legaat weer.
Omdat een legaat duidelijk is, is er weinig ruimte voor discussie. "Ik krijg de auto", en klaar. Bij een verblijvingsbeding kan spanning ontstaan tussen de begunstigde en de erfgenamen. De erfgenamen zijn namelijk de eigenaren van de erfenis, maar moeten de begunstigde financieel blijven steunen.
Als de erfenis minder waard wordt (bijvoorbeeld door een huizencrisis of slechte beleggingen), kunnen er conflicten ontstaan over de hoogte van de uitkering.
De rechter moet er soms aan te pas komen om te bepalen wat "redelijk" is. Dat kost tijd, energie en geld.
Wat is nu voordeliger?
Benieuwd of een verblijvingsbeding of legaat voordeliger is? Het antwoord hangt af van je persoonlijke situatie.
Kies voor een legaat als:
Je een specifiek bedrag of object aan iemand wilt geven zonder rompslomp. De ontvanger is financieel volwassen en kan zelf beslissen over het geld. Je wilt lage notariskosten en snelle afhandeling.
Het fiscale voordeel is hier minder groot, maar de eenvoud vaak wel.
Kies voor een verblijvingsbeding als:
Je zekerheid wilt bieden voor de lange termijn, bijvoorbeeld voor een partner of een kind met een beperking. De nalatenschap is groot genoeg om de lasten te dragen. Hoewel de notariskosten hoger zijn, kan de belastingbesparing op de lange termijn significant zijn. Bovendien voorkom je dat het geld in één keer opgaat.
De rol van de nalatenschap
De grootte van de erfenis speelt ook een rol. Bij een kleine erfenis is een legaat vaak praktischer. Er is weinig ruimte voor complexe regelingen en de kosten van een verblijvingsbeding wegen niet op tegen de baten. Bij een grotere erfenis (bijvoorbeeld een huis en vermogen) kan een verblijvingsbeding zinvol zijn om de levensstandaard van de begunstigde te waarborgen zonder dat het kapitaal direct verdwijnt.
Conclusie: Maatwerk is key
Er is geen pasklaar antwoord. Een legaat is goedkoper en simpeler.
Een verblijvingsbeding is veiliger en fiscaal soms voordeliger op de lange termijn, maar duurder in opzet en gevoeliger voor conflicten. Wil je dit goed regelen?
Ga dan naar een notaris en een belastingadviseur. Zij kunnen berekenen wat in jouw specifieke geval het beste werkt. Bespreek je wensen openlijk met je nabestaanden. Zo voorkom je dat je na je overlijden voor verrassingen komt te staan. Een goed testament is geen luxe, maar een must voor een zorgeloze toekomst van je dierbaren.