Vergelijking: verblijvingsbeding vs. legaat — wat is voordeliger bij overlijden?
Stel je voor: je hebt een huis. Een fijn huis. Je wilt dat het na je overlijden naar je partner gaat. Of misschien wel naar je kinderen.
Maar hoe regel je dat nu eigenlijk slim? Je hoort van alles: verblijvingsbeding, legaat, testament.
Het klinkt als ingewikkelde juridische taal, maar het is gewoon belangrijk om te weten wat je doet. Want je wilt natuurlijk niet dat je nabestaanden voor vervelende verrassingen komen te staan.
Of dat er onnodig veel geld naar de belastingdienst gaat. Laten we dit samen uitzoeken. We gaan kijken naar een verblijvingsbeding en een legaat.
Wat is het verschil? En wat is nu echt voordeliger?
Wat is een verblijvingsbeding?
Stel, je bent getrouwd en je koopt een huis. Vaak staat dit huis op naam van jullie allebei.
In de praktijk betekent dit: als één van jullie overlijdt, gaat het huis automatisch naar de ander. Dit heet het "verblijvingsbeding". Je hoeft hier niets speciaals voor te regelen in een testament, want dit staat al in de huwelijkse voorwaarden of in de wet.
Het is de standaard bij een huis dat in gemeenschap van goederen is gekocht of specifiek met dit beding is vastgelegd.
Het grote voordeel? Het is super eenvoudig. Er is geen notaris nodig op het moment van overlijden om het huis over te schrijven. Het gaat automatisch. De langstlevende partner is direct eigenaar.
Dit voelt veilig en stabiel. Je weet dat je partner altijd een dak boven het hoofd houdt.
Geen gedoe met erfenissen of wachten op de notaris. Het voelt alsof je huis gewoon doorgaat zoals het was.
Wat is een legaat?
Een legaat is eigenlijk een specifieke opdracht in je testament. Je wijst iets toe aan iemand.
Dit kan van alles zijn: een schilderij, een auto, of dus een huis. Je zegt in je testament: "Ik wil dat mijn huis naar mijn kinderen gaat, en niet naar mijn partner." Of misschien wel: "Mijn huis gaat naar mijn partner, maar mijn kinderen krijgen een geldbedrag." Bij een legaat moet er wel wat geregeld worden.
De executeur-testamentair (degene die je aanwijst om je zaken te regelen) moet zorgen dat het huis wordt overgedragen.
Dit kost tijd en geld. Er is een notaris nodig om de overdracht te regelen. Het huis komt dan op naam van de begunstigde (de persoon die je hebt aangewezen).
Een legaat geeft je veel vrijheid. Je kunt precies bepalen wie wat krijgt, ongeacht de standaardregels.
Het financiële plaatje: belasting en kosten
Dit is waar het vaak om draait: wat is voordeliger? Laten we kijken naar de belasting en de kosten.
De belastingdienst kijkt naar de waarde van de erfenis. Als je huis naar je partner gaat via een verblijvingsbeding, is er goed nieuws.
Partners betalen geen erfbelasting over de erfenis. Dit is een groot voordeel. De belastingdienst ziet het huis als deel van de huwelijksgemeenschap, dus er is geen sprake van een nieuwe belastingheffing.
Je partner krijgt het huis dus zonder extra belastinglast. Bij een legaat hangt het af van wie de begunstigde is. Gaat het huis naar je partner? Dan betaalt je partner ook geen erfbelasting.
Dat is hetzelfde als bij een verblijvingsbeding. Maar gaat het huis naar je kinderen?
Dan betaal je kinderen wel erfbelasting. De belastingvrije voet voor kinderen is in 2024 ongeveer 22.000 euro.
Scenario's: wat is voordeliger?
Alles daarboven wordt belast. De tarieven variëren, maar voor kinderen gaat het om 10% over het bedrag tot ongeveer 125.000 euro (afhankelijk van de precieze situatie). Dit kan aantikken. Naast belasting zijn er kosten voor de notaris.
Bij een verblijvingsbeding is dat nihil op het moment van overlijden. Bij een legaat ben je wel notariskosten kwijt voor de akte van levering.
Dat kan enkele honderden euro’s kosten. Ook de executeur-testamentair kan kosten rekenen voor het afhandelen van de erfenis. Dus qua directe kosten wint het verblijvingsbeding het vaak.
Laten we een concreet scenario bekijken. Stel, je hebt een huis van 400.000 euro.
Je bent getrouwd en hebt kinderen. Je wilt dat je partner het huis krijgt.
Bij een verblijvingsbeding: je partner krijgt het huis direct, geen erfbelasting, geen notariskosten. Ideaal. Stel nu dat je een testament maakt met een legaat: je huis gaat naar je kinderen. Waarde huis: 400.000 euro.
De kinderen krijgen de erfenis. De belastingvrije voet is 22.000 euro per kind. Stel je hebt 2 kinderen. Ze betalen belasting over 378.000 euro (400.000 minus 22.000 per kind).
Dit kan oplopen tot tienduizenden euro's belasting. Plus notariskosten. Dus veel duurder.
Maar wat als je partner het huis krijgt via legaat? Dan is het belastingtechnisch hetzelfde als verblijvingsbeding: geen erfbelasting. Wel notariskosten.
Dus in dat geval is verblijvingsbeding voordeliger omdat je die kosten bespaart. Er is nog een ding: de eigenwoningreserve. Als je partner het huis krijgt via verblijvingsbeding, mag hij of zij de hypotheekrente aftrekken.
Bij een legaat naar kinderen is dat anders. Kinderen moeten de hypotheek overnemen of het huis verkopen.
Dat kan fiscaal nadelig zijn.
Flexibiliteit en praktische zaken
Hoewel het verblijvingsbeding vaak voordeliger is qua kosten, is een legaat flexibeler. Stel je hebt een samengesteld gezin. Je wilt dat je huidige partner in het huis blijft wonen, maar na zijn of haar overlijden gaat het huis naar jouw kinderen uit een eerdere relatie.
Een verblijvingsbeding werkt hier niet, want dat gaat vaak automatisch naar de langstlevende zonder voorwaarden.
Een legaat biedt hier uitkomst. Je kunt in je testament opnemen: "Mijn partner krijgt het vruchtgebruik van het huis tot zijn of haar overlijden.
Daarna gaat het huis naar mijn kinderen." Dit heet een legaat met vruchtgebruik. Je partner mag er wonen, maar is geen eigenaar. De kinderen worden eigenaar na het overlijden van de partner.
De rol van het testament
Dit beschermt de kinderen en geeft je partner woonzekerheid. Belastingtechnisch is dit wel iets complexer, maar vaak nog steeds voordeliger dan alles direct aan kinderen geven.
Zonder testament gelden de wettelijke regels. Bij een verblijvingsbeding is dat prima geregeld. Maar als je wilt afwijken, heb je een testament nodig. Een legaat is een onderdeel van een testament.
Je kunt meerdere legaten combineren. Bijvoorbeeld: huis naar partner, schilderij naar dochter, auto naar zoon.
Het opstellen van een testament kost geld, maar het voorkomt problemen. Vooral bij samengestelde gezinnen of als je speciale wensen hebt.
Denk aan het uitsluiten van een partner uit de erfenis. Of het veiligstellen van een bedrag voor je kinderen. Een notaris kan je hierbij helpen.
Kosten voor een simpel testament zijn vaak tussen de 300 en 600 euro. Een goede investering voor de toekomst.
Wanneer kies je voor wat?
Kortom: als je getrouwd bent en een simpel huis hebt, is een verblijvingsbeding vaak de beste keuze. Het is goedkoop, snel en belastingvrij.
Je partner is direct eigenaar. Geen gedoe. Kies voor een legaat als je speciale wensen hebt. Bijvoorbeeld: je wilt dat je kinderen na je overlijden het huis krijgen, niet je partner.
Of je wilt een mix: partner blijft wonen, maar kinderen worden eigenaar.
Praktische tips
Of je hebt een ongehuwde partner en wilt dat die het huis krijgt. Bij ongehuwde partners is een verblijvingsbeding niet van toepassing. Dan is een legaat nodig. Let op: ongehuwde partners betalen wel erfbelasting, tenzij ze een geregistend partnerschap hebben of een testament hebben met een legaat dat de vrijstelling benut.
Een ander voordeel van een legaat is dat je de erfenis kunt opsplitsen. Stel je hebt een huis en een beleggingsportefeuille.
Je wilt dat je partner het huis krijgt, en de kinderen de beleggingen. Dat regel je met legaten. Check altijd je huidige situatie. Ben je getrouwd?
Heb je huwelijkse voorwaarden? Wat staat erin? Ga langs bij een notaris voor een check.
Het kost niets om te informeren. Denk na over je toekomst. Wil je je partner beschermen?
Kies dan voor verblijvingsbeding. Wil je je kinderen beschermen?
Overweeg een legaat met vruchtgebruik. Vergelijk notarissen. Prijzen kunnen verschillen. Vraag offertes aan.
Websites zoals Notaris.nl of Consumentenbond hebben tips over notariskosten. Hou rekening met de belastingregels. De tarieven veranderen elk jaar.
In 2024 zijn de tarieven voor erfbelasting licht gestegen. Check de site van de belastingdienst voor actuele cijfers.
Een verblijvingsbeding of legaat kiezen is vaak een afweging tussen belastingvoordeel en vrijheid. Een legaat geeft meer flexibiliteit maar kan duurder zijn. Kies wat bij je situatie past. Praat met een notaris. Het is je geld en je toekomst waard.