Samenlevingscontract en sociale zekerheid na scheiding: wat verandert er in 2026?
Een relatie die overgaat, is altijd heftig. Naast de emoties komt er een berg papierwerk op je af.
Vooral als je niet getrouwd bent, maar een samenlevingscontract hebt, verandert er de komende jaren veel. Het jaar 2026 staat namelijk in het teken van nieuwe regels voor de financiële afwikkeling. Wil je weten hoe dit zit en wat het voor jou betekent? Hier lees je alles over de veranderingen rondom je samenlevingscontract en sociale zekerheid, simpel uitgelegd.
Waarom verandert de wet eigenlijk?
Steeds meer stellen kiezen voor een samenlevingscontract in plaats van een huwelijk. Dit is sinds 2008 een officiële optie en het aantal geregistreerde contracten groeit nog steeds. In 2023 waren er al bijna 30.000 geregistreerd, met een piek in 2021.
Het is een populaire keuze omdat je zelf kunt bepalen hoe je zaken regelt, zonder dat de overheid alles voorschrijft zoals bij een huwelijk.
De kern van een samenlevingscontract is helder: je legt vast wat van jou is en wat van je partner is. Je spreekt af hoe je spullen en schulden verdeelt bij een breuk.
Maar de manier waarop we de waarde van spullen berekenen, gaat veranderen. Dit is nodig om eerlijker en duidelijker te werken met de huidige economische realiteit.
De grootste wijziging: van ‘waarde-onafhankelijk’ naar ‘waarde-afhankelijk’
Hier begint het echt te draaien. De belangrijkste verandering per 1 januari 2026 zit in de manier waarop we bezittingen waarderen bij een scheiding.
Hoe het nu werkt (tot 2026)
Op dit moment werken we vaak met een systeem dat ‘waarde-onafhankelijk’ heet. Dit klinkt ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat een externe taxateur de waarde van spullen (zoals een huis) op een specifiek moment bepaalt.
Vaak wordt er gekeken naar een vaste ‘waardegrens’ of een moment in het verleden. De afschrijving of stijging van de waarde na dat moment telt dan vaak niet meer mee voor de verdeling. Vanaf 2026 gaan we over op ‘waarde-afhankelijkheid’. Dit betekent dat de waarde wordt bepaald op het moment van de scheiding, zoals die uit jouw eigen financiële administratie blijkt.
Hoe het straks werkt (vanaf 2026)
Er is geen vaste taxatiedatum meer in het verleden; we kijken naar de actuele situatie op het moment dat jullie uit elkaar gaan.
Dit heeft een directe impact op je portemonnee. Stel dat jullie huis sinds de aankoop flink in waarde is gestegen. Onder de nieuwe regels moet de partner die het huis houdt, de helft van die stijging betalen aan de andere partner.
Is de waarde juist gedaald? Dan deel je ook het verlies.
Dit maakt de verdeling eerlijker, maar wel complexer. Je moet precies weten wat de financiële situatie op het moment van breken is.
Invloed op alimentatie en zorg
De verandering in de waarderingsmethode heeft ook gevolgen voor de sociale zekerheid, zoals alimentatie en zorgverzekeringen. Bij een scheiding komt vaak alimentatie kijken.
Alimentatie en draagkracht
Dit hangt af van de draagkracht van beide partners. Omdat de verdeling van bezittingen per 2026 anders wordt, verandert ook de financiële situatie na de scheiding, zeker als er sprake is van een samenlevingscontract met gezamenlijke schulden.
Als je huis meer waard is geworden, moet je dus meer uitkeren aan je ex. Dit kan je draagkracht beïnvloeden. Heb je in je samenlevingscontract al afspraken gemaakt over partneralimentatie?
Dan blijft dat meestal leidend. Heb je dat niet gedaan, dan beslist de rechter.
De rechter kijkt daarbij naar de nieuwe regels voor de verdeling van bezittingen. Een goed contract is dus essentieel om financiële verrassingen te voorkomen. Veel stellen regelen hun zorgverzekering samen. In een samenlevingscontract en toeslagen na scheiding kan staan hoe dit na een scheiding wordt geregeld.
Zorgverzekering en sociale voorzieningen
Meestal heeft de partner zonder eigen verzekering recht op een eigen polis na de breuk.
De kosten worden dan verdeeld op basis van draagkracht. Door de nieuwe regels over bezittingen, kan de verdeling van deze kosten anders uitpakken dan je misschien denkt. Zorg dat je dit goed vastlegt.
Hoe dit werkt in de praktijk
De nieuwe regels hebben impact op verschillende situaties. Laten we eens kijken naar een paar voorbeelden.
Stellen met hoge bezittingen
Als jullie veel vermogen hebben, zoals een duur huis of aandelen, kan de nieuwe ‘waarde-afhankelijkheid’ flink doorslaan. Omdat de actuele waarde leidend is, kan het zijn dat je meer moet betalen dan je had verwacht. Het is slim om nu alvast met een notaris te kijken naar je contract.
Stellen met lage draagkracht
Misschien moet je afspraken aanpassen om hierop voorbereid te zijn. Heb je weinig eigen geld?
Stellen met kinderen
Dan kan de nieuwe regel juist gunstig zijn. Omdat de verdeling eerlijker gebeurt op basis van de daadwerkelijke waarde op het moment van scheiding, hoef je niet te betalen voor waardes die je niet kunt dragen. De rechter houdt rekening met je draagkracht, dus je krijgt geen onmogelijke rekening gepresenteerd. De alimentatie voor kinderen blijft altijd het allerbelangrijkst.
Deze regels veranderen niet. De rechter kijkt naar wat het kind nodig heeft en wat beide ouders kunnen betalen. De nieuwe manier van waarderen van bezittingen kan wel invloed hebben op wat de ouders zelf overhouden, maar de kinderalimentatie blijft veiliggesteld.
Wat je nu moet doen
De nieuwe wetgeving klinkt ingewikkeld, maar het is vooral belangrijk om nu actie te ondernemen.
Wacht niet tot 2026. Een notaris is je beste vriend in dit verhaal.
Hij of zij kan je helpen je bestaande contract te controleren en aan te passen aan de nieuwe regels. Een advocaat is handig als je al in een scheiding zit of verwacht te komen. Een financieel adviseur kan helpen om je vermogen op een rijtje te zetten, zodat je weet wat er speelt. De overheid heeft veel informatie over dit onderwerp.
Zoek op de website van Rijksoverheid naar ‘samenlevingscontracten’ voor de officiële details.
Maar onthoud: de echte kracht zit in je eigen voorbereiding. Zorg dat je weet wat je bezit, wat je schuld bent en hoe je dit wilt verdelen. De wereld van samenlevingscontracten verandert, maar met de juiste kennis kom je er wel. Blijf scherp, regel je zaken en ga met een goed gevoel de toekomst in.