Samenlevingscontract en een gezamenlijk bedrijf: hoe verdeel je dat bij scheiding?
Stel je voor: je hebt een succesvol bedrijf opgebouwd, samen met je partner. Jullie delen niet alleen een huis en een bed, maar ook een gedeelde passie en een hoop financiële risico’s.
Maar wat als de liefde over is en de zakelijke liefde blijft? Of erger: wat als jullie allebei de brui eraan geven? Een scheiding is altijd emotioneel, maar met een gezamenlijk bedrijf erbij wordt het al snel een complexe puzzel.
Hoe smijt je de boedel zonder je levenswerk te slopen? Laten we het helder en simpel uitleggen, zonder juridisch jargon dat je hoofdpijn bezorgt.
Het belang van een goede afsprakenlijst
Veel stellen denken dat een samenlevingscontract vooral gaat over wie de vuilnisbakken buiten zet. Dat is een gemiste kans.
Als ondernemers is dit document je reddingsboei. Zonder goede afspraken ben je overgeleverd aan de willekeur van de wet. In Nederland kent het samenlevingscontract geen standaardverdeling zoals bij een huwelijk.
Jullie moeten het zelf regelen. En geloof me, een rechter is geen ondernemer.
Die kijkt naar papier, niet naar wat 'eerlijk voelt' na dertig jaar samenwerken. Denk aan de basis: is er sprake van een vennootschap onder firma (VOF), een maatschap of een besloten vennootschap (BV)? Dit bepaalt hoe je kunt verdelen. Een BV kent aandelen.
Een VOF kent een onderrubriek van inbreng en winst. Zonder heldere afspraken in het samenlevingscontract over deze bedrijfsstructuur, loop je het risico dat je na een break-up nog jaren aan elkaar vastzit in een ongemakkelijk zakelijk huwelijk. Het is slimmer om nu de mouwen op te stropen en het vast te leggen.
Wie is eigenaar? De strijd om de aandelen
Als jullie een BV hebben, gaat het om aandelen. Wie heeft er meer uren gestoken?
Wie had het originele idee? In een relatie zijn die vragen vaag, maar in een scheiding worden ze hard. Stel, jij bent de visionair en je partner de financiële man.
In het samenlevingscontract leg je vast hoe de aandelen verdeeld zijn en wat er gebeurt bij een uitstap. Is er een zogenaamde 'goodwill'?
Dat is de waarde die bovenop de materiële bezittingen hangt. Veel ondernemers kiezen voor een 'put-optie' of 'call-optie' in hun aandeelhoudersovereenkomst.
Dit klinkt ingewikkeld, maar het is simpel: je legt vast dat één partner de ander kan uitkopen tegen een vooraf afgesproken formule. Bijvoorbeeld: de winst over de afgelopen drie jaar vermenigvuldigd met drie. Zonder deze afspraak sta je opeens oog in oog met je ex-partner te onderhandelen over de prijs van je eigen bedrijf. En geloof me, dat is geen pretje.
Hoe bepaal je de waarde? Gebruik je de jaarrekening van accountantskantoren zoals PwC of EY?
De waarderingsmethode vastleggen
Of kijk je naar een goodwill-berekening? In een B1-situatie (lees: voor de gewone ondernemer) is een eenvoudige multiple van de EBITDA (winst voor rente, belastingen, afschrijvingen en amortisatie) vaak een goede maatstaf. Leg dit vast in het contract.
Spreek bijvoorbeeld af dat de prijs wordt bepaald door een onafhankelijke taxateur, zoals een registeraccountant.
Voorkom dat je na een ruzie eerst een dure rechtszaak moet voeren om de waarde te bepalen.
Verdeel de bezittingen, maar verdeel ook de schulden
Een bedrijf is meer dan alleen een bankrekening. Denk aan de inventaris, de voorraad, de auto’s en de laptops. Maar ook aan de lopende contracten met leveranciers.
In een scheiding is het verleidelijk om te denken: 'Jij neemt de klanten, ik neem de schulden'. Dat werkt zelden.
Een gezamenlijk bedrijf heeft vaak een gezamenlijke schuld. Bij een VOF zijn jullie hoofdelijk aansprakelijk.
Dat betekent dat als je ex-partner de boel failliet laat gaan, jij nog steeds opdraait voor de schulden. In je samenlevingscontract kun je afspraken maken over deze aansprakelijkheid. Misschien wil je dat de partner die het bedrijf voortzet, alle schulden overneemt.
Of misschien wil je dat de schulden worden gesaneerd voordat de verdeling plaatsvindt. Wees hierin scherp.
Het is beter om nu een ongemakkelijk gesprek te voeren over schulden, dan later een deurwaarder aan je deur te krijgen.
De goodwill: de verborgen schat
Wat veel stellen vergeten, is de goodwill. Dit is de waarde van je merknaam, je klantenkring en je reputatie.
Stel, jullie runnen een succesvol horecabedrijf. De inboedel is misschien 50.000 euro waard, maar de goodwill kan zomaar 200.000 euro zijn omdat jullie een vaste schare klanten hebben. Bij een scheiding moet je deze goodwill meenemen in de verdeling.
Een manier om dit te doen is door een afkoopsom. De partner die het bedrijf voortzet, betaalt de ander een bedrag voor de goodwill.
Dit bedrag kun je baseren op een percentage van de jaaromzet. Een veelgehoorde vuistregel is drie tot vijf keer de jaarwinst. Zorg dat je deze afspraak schriftelijk vastlegt in het samenlevingscontract of in een aparte vaststellingsovereenkomst.
De praktische stappen na de breuk
Als de knoop is doorgehakt, is het zaak om snel te schakelen. Hier is een stappenplan dat je kunt volgen:
- Bevries de status quo: Zorg dat er niets verandert aan de bedrijfsvoering totdat de verdeling is vastgelegd. Voorkom dat er spullen verdwijnen of grote uitgaven worden gedaan.
- Haal een expert erbij: Schakel een mediator of een advocaat in die gespecialiseerd is in familierecht en ondernemingsrecht. Een financieel adviseur kan helpen bij de waardering.
- Maak een boedelverdeling: Maak een lijst van alle bedrijfsmiddelen. Gebruik hiervoor een Excel-sheet of software zoals Exact Online. Zorg dat iedereen zicht heeft op de cijfers.
- Wijzig de KvK-inschrijving: Als de verdeling is vastgelegd, moet je de Kamer van Koophandel informeren. Verwijder de ex-partner uit het handelsregister.
Voorkomen is beter dan genezen
Het allerbelangrijkste advies: begin op tijd. Wanneer jullie nog gelukkig zijn, is het gesprek over een scheiding misschien ongemakkelijk, maar het voorkomt een hoop leed.
Een samenlevingscontract is geen teken van wantrouwen, maar een teken van respect voor elkaars toekomst. Het geeft je de ruimte om zakelijke emoties te scheiden van persoonlijke emoties. Stel een vaststellingsovereenkomst voor samenwonenden op als exit-scenario.
Wat gebeurt er als één van jullie komt te overlijden? Wat als er een conflict ontstaat? Regel dit nu.
Gebruik hiervoor tools van bekende platforms zoals LegalZoom of gewoon een goede notaris. Het is een investering die zichzelf dubbel en dwars terugbetaalt.
Conclusie: Zakelijk blijven, emotioneel loslaten
Een scheiding met een gezamenlijk bedrijf is complex, maar het hoeft niet desastreus te zijn.
Met een goed samenlevingscontract leg je de basis voor een eerlijke verdeling. Wanneer je je samenlevingscontract wilt beëindigen, is het essentieel om de waarde van je aandelen, goodwill en schulden in kaart te brengen.
Blijf communiceren, maar schakel professionals in om de emoties te bedwingen. Onthoud: je bedrijf is je kind, maar na een scheiding is het soms beter om co-ouderschap te regelen dan om het kind te verscheuren. Met de juiste voorbereiding kun je na de breuk beide weer succesvol verdergaan.