Samenlevingscontract en digitale nalatenschap: wat doe je met crypto en online accounts?
Je telefoon, laptop, social media, crypto-wallets… We brengen steeds meer tijd door in de digitale wereld en bouwen daar een compleet tweede leven op.
Maar wat gebeurt er eigenlijk met al die digitale spullen als je er straks niet meer bent? Stel je voor: je overlijdt en je nabestaanden hebben geen idee hoe ze bij je Bitcoin moeten komen, of wat er moet gebeuren met je Instagram-profiel. Het klinkt misschien futuristisch, maar het is een reëel probleem.
Een samenlevingscontract kan hier een oplossing in bieden, maar de digitale nalatenschap is vaak een onbekend en verwaarloosd onderdeel. Laten we eens duiken in hoe je dit slim en veilig kunt regelen.
Wat is een samenlevingscontract?
Een samenlevingscontract is veel meer dan alleen een stuk papier voor ongetrouwde stellen.
Het is een juridisch document dat de afspraken vastlegt tussen partners, zowel bij een relatie als bij een break-up. Denk aan wie wat betaalt, wie recht heeft op de inboedel, en hoe de financiën geregeld zijn. Hoewel dit contract traditioneel gaat over tastbare zaken zoals een huis of een gezamenlijke rekening, is het vandaag de dag essentieel om ook digitale bezittingen mee te nemen in de afspraken. Stel je voor dat je partner plotseling overlijdt.
Zonder goede afspraken zit je mogelijk met de handen in het haar als het gaat om toegang tot digitale accounts. Een samenlevingscontract kan hierin helpen door vast te leggen wie verantwoordelijk is voor welke digitale zaken. Het voorkomt juridische rompslomp en zorgt ervoor dat je je kunt richten op het verwerken van het verlies, in plaats van achter wachtwoorden aan te zitten.
De uitdaging van digitale nalatenschap
Digitale nalatenschap omvat alles wat je online hebt staan: je e-mailaccount, social media, crypto, online bankieren, en zelfs je digitale kunstverzameling. Het probleem? Deze bezittingen zijn vaak onzichtbaar en beschermd met wachtwoorden. Traditionele erfenisregels zijn niet gemaakt voor deze digitale realiteit.
Wie mag er bij je Bitcoin? Wat gebeurt er met je Facebook-profiel?
En wie erft je Spotify-lijst? De omvang van deze digitale wereld is enorm.
Volgens schattingen van PwC uit 2023 lag de totale waarde van crypto-assets wereldwijd rond de 1,7 biljoen dollar. Hoewel de markt volatiel is, laat dit zien hoeveel waarde er kan zitten in digitale bezittingen. Ook de NFT-markt is een groeiend fenomeen.
De complexiteit van crypto
Uit onderzoek van Chainalysis bleek dat de transactiewaarde van NFT’s in 2022 op 47,7 miljard dollar lag, een flinke stijging ten opzichte van het jaar ervoor.
Dit toont aan dat digitale nalatenschap niet langer een niche-probleem is, maar iets waar iedereen mee te maken kan krijgen. Crypto is een uitdaging apart. In tegenstelling tot een bankrekening is er geen centrale instantie die je kunt bellen om toegang te krijgen. Alles draait om private keys: de wachtwoorden die toegang geven tot je wallet.
Zonder deze keys is je crypto onbereikbaar, ook voor je erfgenamen. In Nederland is er nog geen specifieke wetgeving voor crypto-erfenissen.
De Wet op de nalatenschap en successie (Wns) is van toepassing, maar deze is niet toegesneden op de digitale wereld.
Hoe regel je het dan? Er zijn een paar opties. De meest voor de hand liggende is het delen van je private keys met je erfgenamen, bijvoorbeeld via een hardware wallet of een vertrouwde derde partij.
Online accounts: social media en e-mail
Sommige bedrijven bieden crypto-specifieke erfenisregelingen aan, zoals BitLaw in Nederland, die juridisch advies geeft over crypto-erfenissen. Een andere optie is een trustwort, een derde partij die de crypto beheert voor je erfgenamen. Dit kan handig zijn, maar brengt wel het risico met zich mee dat de trustwort misbruik maakt van de toegang.
Naast crypto zijn er de online accounts die we allemaal hebben. Denk aan social media, e-mail en online games.
De meeste platforms hebben geen duidelijke procedure voor het overdragen van accounts na overlijden. Facebook en Instagram bieden bijvoorbeeld de optie om een account te ‘verwijderen’ of te ‘herdenken’, maar een daadwerkelijke overdracht is vaak niet mogelijk.
Bij e-mailproviders zoals Gmail of Outlook ligt dit anders; hier kunnen erfgenamen vaak toegang aanvragen, mits ze het juiste bewijs leveren. Het is belangrijk om je nabestaanden te informeren over je online accounts. Welke accounts wil je behouden?
Welke wil je verwijderen? En hoe kom je bij de data?
Sommige platforms, zoals Google, bieden een ‘inactive account manager’ aan, waarmee je kunt instellen wat er met je account gebeurt als je inactief bent. Dit is een handige tool om nu alvast te regelen.
Juridische aspecten en wetgeving
De juridische kant van digitale nalatenschap is complex en hangt af van de wetgeving in het land waar je woont. In Nederland is er, zoals gezegd, geen specifieke wet voor digitale nalatenschap.
De rechter moet vaak beslissen hoe digitale bezittingen worden verdeeld, wat kan leiden tot onzekerheid.
Er zijn een paar juridische uitdagingen waar rekening mee gehouden moet worden. Ten eerste is er de kwestie van jurisdictie: waar bevinden de digitale bezittingen zich? Crypto-wallets zijn vaak globaal, waardoor het lastig is om te bepalen welke wetgeving van toepassing is.
Ten tweede is er het bewijs van eigendom. Hoe bewijs je dat jij de eigenaar bent van een bepaalde crypto-wallet of een online account?
Het verzamelen van documentatie, zoals transactiegeschiedenissen en accountgegevens, is hierbij cruciaal. Tot slot is er de technologische kennis van rechters. Veel rechters hebben weinig verstand van crypto en digitale technologie, wat het beoordelen van zaken bemoeilijkt. Er is een groeiende discussie over de noodzaak van nieuwe wetgeving.
Sommige experts pleiten voor een ‘digital inheritance law’ die specifiek regelt wat er met digitale bezittingen gebeurt na overlijden.
Anderen zijn van mening dat bestaande wetgeving kan worden aangepast om aan te sluiten bij de digitale realiteit.
Ethische overwegingen
Naast de juridische kant zijn er ook ethische vragen. Wat mag een erfgenaam wel en niet doen met je digitale nalatenschap?
Mag je je nabestaanden toegang geven tot je e-mails, ook als die persoonlijke berichten bevatten? En wat gebeurt er met je online identiteit? Het is belangrijk om hierover na te denken en afspraken te maken. Een ‘digital will’ kan helpen om je wensen vast te leggen.
Dit is een document waarin je specificeert wat er met je digitale bezittingen moet gebeuren. Hoewel een digital will in Nederland geen juridisch bindende kracht heeft, kan het wel dienen als richtlijn voor je erfgenamen en de rechter.
Daarnaast is er de vraag naar de verantwoordelijkheid van bedrijven. Moeten platforms zoals Facebook, Google en crypto-exchanges een rol spelen in het afhandelen van digitale nalatenschappen?
Sommige bedrijven bieden al opties aan, zoals de hierboven genoemde inactive account manager van Google, maar er is nog veel winst te behalen.
Conclusie
Digitale nalatenschap is een onderwerp dat we niet langer kunnen negeren. De digitale wereld is een vast onderdeel van ons leven geworden, en het is belangrijk om na te denken over wat er gebeurt met onze online bezittingen als we er niet meer zijn.
Een samenlevingscontract en je digitale nalatenschap kunnen helpen om afspraken te maken, maar het is ook cruciaal om je erfgenamen te informeren en eventueel een digital will op te stellen. Hoewel de wetgeving nog achterloopt, zijn er al stappen die je kunt nemen om je digitale nalatenschap te regelen. Denk aan het delen van private keys voor crypto, het instellen van een inactive account manager voor je e-mail, en het vastleggen van je wensen in een document. Door nu actie te ondernemen, voorkom je dat je nabestaanden straks voor onnodige problemen komen te staan. De digitale wereld is hier om te blijven, en het is aan ons om ervoor te zorgen dat onze online erfenis goed wordt afgehandeld.