Samenlevingscontract en een meerkeuzetestament: hoe vullen ze elkaar aan?

Annelies de Vries

Notaris gespecialiseerd in erfrechtplanning

Stel je even voor: je hebt je leven goed op orde. Je hebt een fijne partner, misschien kinderen, en je hebt samen iets opgebouwd. Maar nu is er dat ene lastige vraagstuk: wat gebeurt er eigenlijk met al je spullen en geld als je er straks niet meer bent?

Of wat als jullie uit elkaar gaan? Het klinkt misschien zwaar, maar het regelen van je zaken is een van de beste cadeautjes die je kunt geven aan de mensen van wie je houdt.

In Nederland hebben we twee krachtige tools die je hier perfect bij helpen: het samenlevingscontract en het meerkeuzetestament. Ze lijken misschien op het eerste gezicht op twee verschillende werelden, maar samen vormen ze een ijzersterk team. Laten we eens kijken hoe dat werkt.

Wat is een samenlevingscontract?

Stel je voor: je woont samen, maar bent niet getrouwd en hebt geen geregistreerd partnerschap. Dan ben je in de ogen van de wet gewoon ‘huisgenoten’. Dat klinkt gezellig, maar het betekent in de praktijk dat je financieel niets voor elkaar betekent.

Er is geen automatiek. Zonder een contract is er geen enkele wettelijke verplichting om voor elkaar te zorgen of om spullen te delen.

Als de relatie strandt, blijf je vaak zitten met een rommelige boedelscheiding waarbij de een het huis moet verlaten en de ander de spullen moet verdelen. Dat is vaak niet wat je wilt.

Een samenlevingscontract is een officiële overeenkomst die je bij de notaris opstelt. Dit document regelt de financiële kant van jullie samenleving. Denk aan wie wat betaalt, hoe jullie spullen verdelen als jullie uit elkaar gaan, en wat er gebeurt met de huur of hypotheek.

De veranderingen sinds 2020

De wetgeving is hier de laatste jaren flink veranderd. Sinds 1 januari 2020 is de oude regelgeving rondom de ‘gemeenschap van goederen’ voor samenwoners vervallen.

Vroeger was het vaak onduidelijk wie wat had ingebracht. Tegenwoordig draait het veel meer om de evenredige bijdrage. Dit betekent dat de verdeling van het vermogen bij een scheiding vaak wordt bekeken op basis van wie er financieel het meest heeft bijgedragen. Zonder contract bepaalt de wet dit voor je, en dat pakt lang niet altijd gunstig uit.

De kosten en moeite waard

Een contract geeft je de touwtjes weer in handen. Veel mensen schrikken van de kosten, maar zie het als een investering in rust.

Een standaard samenlevingscontract bij een notaris kost vaak tussen de € 400 en € 600.

Als je complexe afspraken wilt maken – bijvoorbeeld over een eigen onderneming of een erfenis – kan dit oplopen tot € 1000 of meer. Het is een eenmalige investering die je een hoop stress en geld kan besparen op het moment dat het emotioneel al zwaar is.

Wat is een meerkeuzetestament?

Een testament, dat ken je vast wel. Een document waarin je vastlegt wie er na je dood met je spullen aan de haal gaan.

Maar er is een verschil tussen een standaard testament en een meerkeuzetestament. Bij een gewoon testament leg je vaak vast: "Mijn kinderen krijgen allemaal evenveel." Punt uit.

Bij een meerkeuzetestament geef je je erfgenamen veel meer vrijheid. Een meerkeuzetestament is een modern concept dat steeds populairder wordt in Nederland. Het idee is simpel maar briljant: je geeft je erfgenamen de keuze. In plaats van dat de notaris bij het overlijden alle spullen vastpakt en precies volgens een rigide schema verdeelt, mag de erfgenaam zelf kiezen welke delen van de erfenis hij of zij wil hebben.

Dit is vooral handig als er emotionele bezittingen zijn, zoals schilderijen, meubels of sieraden, waarbij niet iedereen evenveel waarde hecht aan dezelfde dingen.

De rol van de Stichting Meerkeuzetestament

De populariteit van dit instrument is mede te danken aan de Stichting Meerkeuzetestament. Deze organisatie promoot deze flexibele manier van nalaten en biedt juridische ondersteuning. Ze hebben een handige ‘testament-check’ – een test van ongeveer € 150 – waarmee je kunt kijken of jouw wensen passen bij een meerkeuzetestament.

Het is een laagdrempelige manier om te ontdekken wat er allemaal mogelijk is. Ook hier hangt de prijs af van de complexiteit.

De kosten van een meerkeuzetestament

Een eenvoudig meerkeuzetestament begint vaak rond de € 750. Als je veel erfgenamen hebt of specifieke voorwaarden wilt stellen, kan dit oplopen tot € 2000 of meer.

Het voordeel is wel dat het conflicten tussen nabestaanden kan voorkomen, wat vaak veel meer waarde heeft dan de notariskosten.

Hoe vullen ze elkaar aan?

Hier wordt het interessant. Het samenlevingscontract en het meerkeuzetestament lijken misschien losstaande documenten, maar ze sluiten naadloos op elkaar aan.

Ze zorgen samen voor een totaalplaatje van jouw financiële wensen, zowel tijdens je leven als na je dood. Stel je het volgende voor: tijdens je leven regel je met een samenlevingscontract hoe de boedel wordt verdeeld als je uit elkaar gaat. Je legt vast wie wat betaalt en wie recht heeft op wat.

Op het moment dat je overlijdt, stopt dat contract natuurlijk, maar de spullen die je hebt geregeld, blijven bestaan. Hier komt het meerkeuzetestament in beeld.

Het zorgt ervoor dat de verdeling van die spullen soepel verloopt. Een concreet voorbeeld: stel dat jij en je partner een huis hebben gekocht.

In het samenlevingscontract staat dat jij meer hebt bijgedragen aan de aanschaf. In je meerkeuzetestament kun je dan regelen dat je partner het huis mag blijven bewonen, terwijl de kinderen later recht hebben op de overwaarde. Zonder deze combinatie kan er een onhandige situatie ontstaan waarbij de partner het huis moet verkopen om de erfbelasting te betalen. Er is een belangrijk aspect waar rekening mee gehouden moet worden: de overgangsregeling.

De overgangsregeling

Dit is de regel die bepaalt hoe het samenlevingscontract van invloed is op de erfenis. Als je in je testament niets regelt, treedt de wet in werking.

Maar met een meerkeuzetestament kun je deze wet overtreden (binnen de wettelijke kaders) en je eigen regels bedenken. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat de partner die meer heeft bijgedragen tijdens het leven, ook een groter deel van de erfenis krijgt. Dit voorkomt dat de verdeling van het vermogen onbedoeld oneerlijk wordt.

Transparantie en duidelijkheid

De grootste kracht van deze combinatie is transparantie. Niets is vervelender dan ruzie over erfenissen.

Door beide documenten goed op te stellen, weet iedereen precies waar hij of zij aan toe is. Je voorkomt discussies over wie welke stoel mag hebben of wie de auto krijgt. Het zorgt voor rust en duidelijkheid, op momenten dat emoties hoog op kunnen lopen.

Praktijkvoorbeelden: hoe werkt het in de echte wereld?

Om het wat duidelijker te maken, bekijken we een paar scenario’s waarin deze instrumenten samenwerken. Stel je voor: een stel woont al twintig jaar samen en heeft een aanzienlijk vermogen opgebouwd.

Scenario 1: Het vermogende stel met kinderen

Ze hebben een samenlevingscontract waarin staat dat de partner die het meest heeft gewerkt, zestig procent van het vermogen krijgt bij een scheiding.

Scenario 2: De onconventionele relatie

In hun meerkeuzetestament leggen ze vast dat hun kinderen elk dertig procent van de erfenis erven, en dat de overige tien procent naar een goed doel gaat. Dit zorgt ervoor dat de partner met het grootste aandeel in het vermogen, ook na overlijden de zaken op orde heeft. Een alleenstaande moeder woont samen met haar nieuwe partner.

Ze heeft een klein vermogen opgebouwd. In hun samenlevingscontract staat dat het vermogen gelijk wordt verdeeld als ze uit elkaar gaan. In het meerkeuzetestament geeft ze haar partner de keuze: hij kan kiezen voor de auto of de inboedel, maar het grootste deel van de erfenis gaat naar haar kinderen. Dit geeft de partner flexibiliteit, maar beschermt het vermogen voor de kinderen.

Scenario 3: Het echtpaar zonder huwelijk

Een paar is niet getrouwd, maar woont samen en heeft een huis gekocht.

Ze hebben een samenlevingscontract waarin staat dat het huis bij beëindiging van de relatie gelijk wordt verdeeld. In hun meerkeuzetestament hebben ze geregeld dat hun zoon vijftig procent van de erfenis krijgt, hun dochter vijfentwintig procent en de broer van de man vijfentwintig procent. Dit voorkomt dat het huis automatisch naar de langstlevende partner gaat, wat belangrijk is voor de fiscale planning.

De voordelen op een rij

Waarom zou je deze combinatie eigenlijk kiezen? Hier zijn de belangrijkste voordelen:

• Flexibiliteit: Je kunt afspraken maken die bij jouw situatie passen, niet wat de wet voorschrijft.
• Financiële zekerheid: Je voorkomt dat je partner of kinderen in de problemen komen bij een scheiding of overlijden.
• Ruzie voorkomen: Door duidelijke afspraken te maken, vermijd je conflicten tussen erfgenamen.
• Belastingvoordeel: Met een goed testament kun je de erfbelasting beperken, wat veel geld kan schelen.

Wanneer moet je dit regelen?

Je bent nooit te jong om na te denken over je nalatenschap. Sterker nog: hoe eerder je begint, hoe beter. Als je net samenwoont, is het slim om meteen een samenlevingscontract te laten opstellen.

Als je kinderen krijgt of een huis koopt, is het tijd om na te denken over een testament.

Wacht niet tot het te laat is. Een ongeluk zit in een klein hoekje, en je wilt niet dat je nabestaanden achterblijven met een chaos.

Conclusie

Het samenlevingscontract en een meerkeuzetestament zijn geen saaie, stoffige documenten, maar krachtige tools om je leven en dat van je dierbaren te regelen. Ze vullen elkaar perfect aan: het contract regelt je leven nu, het testament regelt je leven later.

Door beide te gebruiken, creëer je een waterdicht plan voor je vermogen, voorkom je conflicten en zorg je ervoor dat je wensen worden uitgevoerd.

Het kost wat tijd en geld, maar de rust die het je geeft, is onbetaalbaar. Dus, pak die telefoon en maak een afspraak bij de notaris. Je toekomstige zelf en je nabestaanden zullen je dankbaar zijn.