Samenlevingscontract en digitale nalatenschap: wat doe je met accounts en crypto?
Stel je voor: je partner overlijdt en jij zit met een prachtige digitale erfenis, maar je hebt geen idee hoe je erbij komt. Geen idee welke wachtwoorden er bestaan, wat er met de crypto’s gebeurt, of zelfs of die ene dure NFT misschien ooit nog wat waard wordt.
Het klinkt als een slechte thriller, maar het is de dagelijkse realiteit voor veel stellen.
Jullie hebben een samenlevingscontract, superhandig voor de bankrekening en de hypotheek, maar digitaal gezien is dat vaak een gat van jewelste. Het digitale nalatenschap is de nieuwe standaard, en als je dat niet regelt, laat je echt geld en herinneringen liggen. Laten we dit even lekker oplossen.
Waarom je huidige contract tekortschiet in de digitale wereld
Een samenlevingscontract is de fysieke basis van jullie gedeelde leven. Het regelt wie wat betaalt en wie wat krijgt als de relatie strandt of als iemand overlijdt.
Maar in 2024 is je leven veel meer digitaal dan fysiek. Je hebt geen schoenendoos vol met aandelenpapieren meer; je hebt een wallet op je telefoon. Je hebt geen dagboek meer; je hebt een Instagram-archief.
Een standaardcontract spreekt vaak nog over “roerende en onroerende goederen,” maar digitale assets vallen daar vaak net buiten of worden niet specifiek genoemd. Denk aan de waarde van je digitale spullen.
Een gemiddelde Nederlander heeft zo’n 150 online accounts. Sommige zijn nikszeggend, andere zijn goud waard.
Een onbetaalde Spotify-playlist is leuk, maar een vergeten Bitcoin-wallet of een domeinnaam die je ooit kocht voor een grap, dat is serieus geld. Zonder duidelijke afspraken in je samenlevingscontract loop je het risico dat deze waardevolle digitale bezittingen letterlijk in de digitale prullenbak belanden of ontoegankelijk blijven voor je nabestaanden.
Crypto en digitale wallets: de nieuwe kluis onder je matras
Laten we het hebben over het spannendste deel: crypto. Veel mensen hebben wel een paar honderd euro in Bitcoin of Ethereum zitten, soms als grap, soms als serieuze investering. Het probleem? Crypto is ‘permissionless’.
Als jij de private keys niet deelt, is het geld er voor iedereen anders niet.
Geen bank die helpt, geen helpdesk die je wachtwoord reset. Als jij overlijdt en je partner heeft geen toegang tot je wallet, dan is dat geld voorgoed verdwenen. Het bestaat nog wel op de blockchain, maar niemand kan erbij.
Hetzelfde geldt voor digitale wallets zoals die van Apple Pay of Google Pay. Hoewel deze vaak gekoppeld zijn aan een bankrekening, is de toegang tot de app zelf vaak biometrisch beveiligd. Je vingerafdruk of gezichtsherkenning sterft met je mee, tenzij je partner wachtwoorden heeft. In je samenlevingscontract of een bijbehorend testament moet je expliciet vastleggen wie toegang krijgt tot deze digitale sleutels. Je kunt hierbij denken aan het benoemen van een ‘digitale executeur’; iemand die technisch onderlegd is en weet hoe hij met deze systemen om moet gaan.
Accounts op sociale media en cloudopslag
Naast geld is er de emotionele erfenis. Foto’s op Google Photos, herinneringen op Facebook, of een uitgebreide Spotify-lijst. Deze accounts zijn vaak persoonlijk, maar voor een partner onmisbaar.
Toch zijn de voorwaarden van platforms als Instagram en Facebook streng. Vaak mag je niet zomaar inloggen op de account van een overledene, zelfs niet als je partner bent.
Dit is wettelijk gezien inbraak, ook al had je de pincode. Veel platforms bieden tegenwoordig een ‘noodcontact’ of ‘legacy contact’ aan.
Bij Facebook kun je al bij leven aangeven wie jouw account mag beheren na je overlijden. Bij Google is er de ‘Inactieve accountmanager’, waarmee je instelt na hoeveel inactiviteit je account wordt overgedragen. Dit zijn handige tools, maar ze vereisen actie.
Ze lossen het probleem van de toegang tot niet-commerciële, persoonlijke data niet op.
Je moet het dus zelf regelen. Zorg dat je partner weet welke cloud-diensten je gebruikt en wat de login is, of waar deze veilig is opgeslagen.
Hoe regel je dit praktisch in je samenlevingscontract?
Oké, genoeg theorie. Hoe schrijf je dit nu op een manier die werkt?
De digitale executeur
Je hoeft niet direct een juridisch expert te worden, maar een paar specifieke clausules maken een wereld van verschil. In een testament benoem je vaak een executeur voor je fysieke boedel. Doe hetzelfde voor je digitale leven.
Wijs in je samenlevingscontract of testament een vertrouwenspersoon aan die technisch is onderlegd.
De wachtwoordkluis als oplossing
Deze persoon is verantwoordelijk voor het veiligstellen van digitale assets. Zorg dat deze persoon weet dat hij deze rol krijgt en dat hij weet waar de wachtwoorden of herstelcodes liggen. Een wachtwoordmanager is je beste vriend. Tools zoals 1Password, LastPass of Bitwarden bieden functies voor ‘noodgevallen’.
Je kunt een speciale noodcode genereren die je partner kan activeren na een bepaalde periode van inactiviteit. Als je deze tool gebruikt, hoef je niet alle 150 wachtwoorden in je contract te zetten (wat onveilig is).
Specifieke clausules voor crypto
In plaats daarvan leg je in het contract vast dat je partner toegang krijgt tot de wachtwoordmanager. De toegang tot die manager zelf regel je via een fysieke kluis of een veilige envelop bij een notaris. Als je serieus bent over crypto, is een goed geregeld samenlevingscontract voor digitale bezittingen niet genoeg.
Je moet de locatie van de private keys benoemen. Schrijf niet de keys zelf op in het contract (dat is openbaar na overlijden), maar beschrijf waar ze zijn.
Bijvoorbeeld: “De private keys van de hardware wallet bevinden zich in de kluis bij de ABN AMRO.” Daarnaast is het slim om afspraken te maken over de verkoop. Stel, je partner heeft verstand van aandelen maar niets van crypto.
Wil je dat ze het direct verkopen of vasthouden? Leg dit vast. Het voorkomt emotionele beslissingen in een stressvolle tijd.
De juridische valkuilen van digitale erfenis
Er is een grijs gebied tussen privacy en toegankelijkheid. Stel, je partner logt in op je email voordat het officieel is overgedragen. Is dat fraude?
Technisch gezien wel, maar moreel voelt het anders. De wet is hierop nog niet helemaal ingespeeld, maar bedrijven zijn streng.
Microsoft en Apple eisen vaak een officieel testament of bewijs van overlijden voordat ze data vrijgeven. Een ander punt is de waarde van de erfenis. Crypto’s zijn volatiel. De waarde op het moment van overlijden bepaalt de erfbelasting. Als je crypto’s niet opgeeft bij de belastingdienst, loop je risico op boetes.
Je samenlevingscontract moet daarom niet alleen gaan over toegang, maar ook over de verantwoordelijkheid voor aangifte.
Zorg dat je partner weet dat er crypto’s zijn en dat deze moeten worden opgegeven.
Praktische stappenplan voor vandaag
Wil je dit vandaag nog regelen? Volg dan deze stappen zonder te veel uit te stellen. Maak een inventarisatie van al je digitale bezittingen.
Maak een lijst in een (beveiligd) document. Denk aan crypto-wallets, domeinnamen, webshops, en belangrijke social media accounts.
Zet erbij wat de waarde is en wie er toegang toe heeft. Test de noodscenario’s.
Vraag je partner om in te loggen op een belangrijk account met de informatie die je hebt achtergelaten. Werkt het? Is het duidelijk? Zo niet, pas het aan. Update je samenlevingscontract.
Ga naar je notaris en bespreek de digitale clausules. Het kost een paar honderd euro, maar het bespaart duizenden euro’s aan verloren waarde en emotionele stress.
Digitalisering is niet meer te stoppen. Ons leven speelt zich steeds meer af in de cloud. Een samenlevingscontract en digitale bezittingen goed regelen is essentieel; een contract dat alleen over de bankrekening gaat, is als een auto zonder motor. Zorg dat je de sleutels van je digitale leven veiligstelt, zodat je partner niet alleen met liefde, maar ook met digitale zekerheid achterblijft.