Wat als je partner overlijdt en de woning deels van hem of haar was?
Een partner verliezen is emotioneel zwaar genoeg. De laatste waar je op zit te wachten, is een berg papierwerk en ingewikkelde juridische vragen over jullie huis. Toch komt dit helaas vaak voor.
Misschien heb je samen een huis gekocht, of woon je in een huurwoning waar je partner ook op het contract stond.
Wat gebeurt er eigenlijk met de woning als je partner overlijdt? In dit artikel leg ik je in helder Nederlands uit wat er gebeurt, wat jouw rechten zijn en welke stappen je moet zetten.
Wie is eigenaar? Dat is de eerste vraag
Voordat we ingewikkelde scenario’s induiken, is het belangrijk om te weten hoe de woning is vastgelegd. In Nederland zijn er grofweg twee situaties: je bent eigenaar van de woning (koopwoning) of je huurt de woning.
De koopwoning: wie staat er op de akte?
Als je een koopwoning hebt, staat er een notariële akte. Hierop staat wie de eigenaar is.
- De woning staat op naam van je partner.
- De woning staat op naam van jullie allebei.
- De woning staat op naam van jou.
Je hebt drie mogelijkheden: Deze verdeling is cruciaal bij een overlijden. Ook speelt een samenlevingscontract een grote rol.
De huurwoning: wie staat er op het huurcontract?
Heb je die niet? Dan geldt de wet automatisch.
Woon je in een huurwoning? Dan is de verhuurder (vaak een woningcorporatie) de eigenaar. Jullie hebben alleen huurrechten. De vraag is: wie staat er op het huurcontract? Staat alleen je partner op het contract, of staan jullie allebei?
Scenario 1: De woning stond op naam van je partner
Stond de woning alleen op naam van je overleden partner? Dan valt de woning in de erfenis.
Dit betekent dat de woning niet automatisch van jou is, ook niet als je er al jaren woont. De woning wordt onderdeel van de nalatenschap. De executeur (de persoon die de erfenis regelt) moet de woning waarderen.
Dit gebeurt meestal door een taxateur. De waarde van de woning telt mee voor de hoogte van de erfbelasting.
Als erfgenaam (bijvoorbeeld als partner) betaal je hierover belasting, maar er gelden vaak vrijstellingen. In 2024 is de vrijstelling voor de partner fors: je mag een bedrag van ruim € 700.000 belastingvrij erven. Zit de woningwaarde hieronder? Dan betaal je geen erfbelasting over de woning.
Maar wat als je in de woning wilt blijven wonen? Je kunt de woning kopen van de erfenis.
Je betaalt dan de waarde van de woning aan de andere erfgenamen (als die er zijn). Is er geen testament? Dan geldt de wettelijke verdeling.
Bij een wettelijke verdeling gaat de hele erfenis automatisch naar de langstlevende partner, tenzij er kinderen zijn uit een eerdere relatie.
In dat geval kunnen die kinderen aanspraak maken op hun erfdeel.
Scenario 2: De woning stond op beide namen
Stond de woning op jullie beider naam? Dan zijn jullie meestal voor de helft eigenaar.
Dit heet een 'gemeenschappelijk eigendom'. Als je partner overlijdt, valt zijn of haar helft in de erfenis. Jouw eigen helft blijft van jou.
Ook hier geldt weer: de erfenis wordt verdeeld volgens het testament of de wet.
Als je samenlevingscontracten hebt getekend, staan daar vaak afspraken in over de woning. Bijvoorbeeld dat de woning automatisch naar jou gaat bij overlijden. Heb je geen contract?
Dan moet de erfenis worden afgewikkeld volgens de wettelijke regels. Je zult de helft van de woningwaarde moeten betalen aan de erfgenamen (bijvoorbeeld de kinderen van je partner) als je de hele woning wilt behouden.
Scenario 3: Woning in huur
Woon je in een huurwoning? De regels voor huur zijn anders dan voor koop, maar minstens zo belangrijk.
Stond je partner alleen op het huurcontract?
Als je partner de hoofdhuurder was en overlijdt, vervalt het huurcontract niet automatisch. Jij hebt als medebewoner recht op voortzetting van de huur. Je moet dit wel melden bij de verhuurder, meestal binnen een maand.
De verhuurder mag de huur niet zomaar opzeggen. Je krijgt dan een nieuw huurcontract op jouw naam.
Stonden jullie allebei op het huurcontract?
Stonden jullie allebei op het contract? Dan ben jij automatisch de hoofdhuurder geworden na het overlijden.
De verhuurder kan hier niets aan doen. Je kunt dus gewoon blijven wonen. Wel is het verstandig om de verhuurder officieel op de hoogte te stellen en een nieuw contract te tekenen op jouw naam.
De praktische stappen na een overlijden
Als je partner overlijdt, komt er veel op je af. Toch zijn er een aantal concrete stappen die je moet zetten rondom de woning. Bij een huurwoning meld je het overlijden direct bij de woningcorporatie.
Stap 1: Melding bij de verhuurder of notaris
Bij een koopwoning neem je contact op met de notaris die de hypotheekakte heeft opgesteld.
De notaris regelt de overschrijving van de eigendom in het Kadaster. De waarde van de woning moet worden vastgesteld voor de erfbelasting.
Stap 2: Taxatie van de woning
Schakel een erkende taxateur in. De kosten van de taxatie zijn voor de nalatenschap. Dit is belangrijk, want een te lage taxatie kan problemen geven met de Belastingdienst.
Heb je een hypotheek? De bank moet op de hoogte worden gebracht.
Stap 3: Hypotheek regelen
Meestal is er een overlijdensrisicoverzekering afgesloten bij de hypotheek. Deze keert uit als de partner overlijdt, waardoor de hypotheeklasten (deels) worden kwijtgescholden. Heb je deze verzekering niet? Dan moet je de hypotheeklasten zelf blijven betalen.
Je kunt ook de woning verkopen als de lasten te hoog worden. Je moet een keuze maken: blijf je in de woning wonen of verkoop je hem?
Stap 4: Woning blijven bewonen of verkopen?
Als je de woning wilt houden, moet je de woning deels uitkopen van de erfgenamen.
Heb je niet genoeg geld? Dan is verkoop vaak de enige optie. De opbrengst van de verkoop wordt verdeeld over de erfgenamen.
Belastingen: waar moet je op letten?
Belastingen spelen een grote rol bij een erfenis. Als je partner overlijdt, krijg je te maken met erfbelasting.
Voor partners geldt een hoge vrijstelling. In 2024 is dit ruim € 700.000. Als de waarde van de woning onder dit bedrag blijft, betaal je geen erfbelasting.
Zit de woning hierboven? Dan betaal je over het meerdere belasting.
Daarnaast is er de eigenwoningreserve. Als je de woning erft en deze later verkoopt, kan dit invloed hebben op je hypotheekrenteaftrek.
Dit is een complex onderwerp, maar het is goed om te weten dat de Belastingdienst hierop let.
Professionele hulp inschakelen
De woning na het overlijden van een partner regelen, is geen eenvoudige klus.
- Een notaris: Voor de juridische afwikkeling van de erfenis en de overschrijving van de woning.
- Een taxateur: Voor het vaststellen van de woningwaarde.
- Een belastingadviseur: Voor de erfbelasting en andere fiscale zaken.
- Een financieel adviseur: Voor de hypotheek en eventuele verzekeringen.
Het is emotioneel belastend en juridisch complex. Schakel daarom hulp in: Verzamel alle documenten die je nodig hebt: het huurcontract, de hypotheekakte, het testament, het samenlevingscontract en eventuele taxatierapporten. Door alles goed te regelen, voorkom je problemen op de lange termijn en kun je je focussen op het verwerken van je verlies.