Kan de hypotheekverstrekker een samenlevingscontract eisen bij een gezamenlijke lening?

Annelies de Vries

Notaris gespecialiseerd in erfrechtplanning

Je staat op het punt om samen met je partner een huis te kopen. Super spannend!

Je hebt een leuke woning gevonden, de hypotheekofferte ligt bijna klaar, en dan ineens komt de hypotheekverstrekker met een opmerkelijke vraag: “Hebben jullie een samenlevingscontract?” Het voelt ineens alsof de bank zich bemoeit met je privéleven. Is dat eigenlijk wel normaal? En mag een bank dit zomaar eisen? In dit artikel duiken we in de wereld van gezamenlijke leningen.

We leggen helder uit hoe dit zit, zonder ingewikkelde juridische taal. Want hoewel het afsluiten van een hypotheek samen vaak voordelen heeft – denk aan een lagere rente of een hogere leencapaciteit – roept de administratieve rompslomp soms vragen op. Laten we gelijk beginnen.

Wat is een gezamenlijke hypotheek eigenlijk?

Een gezamenlijke hypotheek is precies wat het klinkt: een lening die je samen met iemand anders aangaat.

Meestal is dit je partner, maar het kan ook een vriend of familielid zijn. Jullie worden samen eigenaar van het huis en delen de verantwoordelijkheid voor de lening. De bank of hypotheekverstrekker kijkt niet alleen naar jouw financiën, maar naar het totaalplaatje. Ze tellen jullie inkomens bij elkaar op en baseren daarop hoeveel jullie maximaal kunnen lenen.

Belangrijk detail: iedereen die zijn handtekening zet, is voor de volle 100% aansprakelijk voor de hele lening. Niet voor de helft, niet voor een kwart, maar voor het volledige bedrag. Dit is wettelijk zo geregeld.

De juridische basis: huwelijk versus samenwonen

Om te begrijpen waarom banken vragen stellen, moeten we kijken naar de juridische kant.

In Nederland is er een groot verschil tussen een huwelijk en een samenlevingscontract. Als je getrouwd bent, val je automatisch onder het wettelijk stelsel van gemeenschap van goederen (tenzij je huwelijkse voorwaarden hebt). De wet beschermt jullie automatisch. Bij een faillissement of scheiding is het vaak duidelijker geregeld wie wat krijgt.

Bij een samenlevingscontract is dit anders. Dit is een privaatrechtelijke overeenkomst.

De wetgeving rondom samenwonen is minder strikt dan bij huwelijken. Hoewel er steeds meer erkenning komt voor samenwoners, is de juridische positie vaak fragieler.

Banken houden van zekerheid, en onzekerheid over wie eigenaar is of wie wat betaalt, is voor een hypotheekverstrekker een risicofactor.

Het recht van de hypotheekverstrekker: mag het?

Laten we de hamvraag direct beantwoorden: is een hypotheekverstrekker wettelijk verplicht om een samenlevingscontract te eisen? Nee. Er is geen wet die dit voorschrijft. Maar... en dit is een groot maar... een bank heeft wel het recht om voorwaarden te stellen aan het verstrekken van een lening.

Ze bepalen hun eigen risicobeleid. Als jij geen vast contract hebt, vragen ze ook extra garanties.

Op dezelfde manier kunnen ze eisen dat je de samenwerking formeel vastlegt. Stel je voor: jij en je partner gaan uit elkaar. Wie blijft er in het huis?

Wie betaalt de hypotheek? Wat als de een de betalingen niet meer kan opbrengen?

Zonder contract is dit juridisch een rommeltje. De bank wil zekerheid. Een samenlevingscontract is voor hen een bewijs dat jullie afspraken hebben gemaakt over de financiën en het huis.

Waarom een bank om een contract vraagt: de risico’s

Waarom zijn banken zo streng? Het gaat hen om risicobeperking.

• Verdeling van verantwoordelijkheid: Zonder contract is het vaak onduidelijk hoe de financiële verdeling is geregeld. Een contract legt vast wie wat betaalt en wie recht heeft op welk deel van het huis.
• Bewijs van samenwoning: Voor de belastingdienst en de bank is het belangrijk om vast te stellen dat er daadwerkelijk sprake is van een gezamenlijke huishouding. Een contract dient als bewijsmateriaal.
• Uit elkaar gaan: Dit is de meest voorkomende reden. Als jullie relatie strandt, bepaalt het contract hoe de boedel wordt verdeeld. Zonder contract kan de verkoop van het huis stroperig verlopen, wat de bank liever voorkomt.
• Overlijden: Als één van de partners overlijdt, is het soms onduidelijk of de ander het huis mag houden. Een contract kan hier duidelijkheid in scheppen.

Hier zijn de belangrijkste redenen waarom een hypotheekverstrekker kan aandringen op een samenlevingscontract:

De bank wil simpelweg niet in een juridisch steekspel terechtkomen. Een samenlevingscontract maakt de zaak waterdicht.

Welke informatie vraagt de bank nog meer?

Een samenlevingscontract is vaak onderdeel van een groter pakket. Een hypotheekverstrekker vraagt namelijk altijd om een hoop documenten om de aanvraag te beoordelen. Verwacht het volgende:

• Identiteitsbewijzen: Paspoorten of ID-kaarten van alle partijen.
• Inkomensbewijzen: De laatste drie tot zes maandsalarissen, of een jaaropgave als je ondernemer bent.
• Vermogensbewijzen: Bankafschriften van spaarrekeningen en beleggingen.
• Schuldenoverzicht: Een overzicht van lopende leningen, creditcards of studieschulden.
• Woonlasten: Bewijs van huidige huur of bestaande hypotheeklasten.

Bij een gezamenlijke lening tellen deze gegevens allemaal mee. De bank berekent de zogenaamde ‘draagkracht’ op basis van dit totaalplaatje.

Alternatieven voor een samenlevingscontract

Wat als jij en je partner geen zin hebben in een formeel contract?

Of als het te duur is? Is er een alternatief?

• Verklaring van samenwoning: Dit is een eenvoudiger document dan een samenlevingscontract. Je kunt dit vaak zelf opstellen en notarieel laten bevestigen. Het is een verklaring waarin jullie bevestigen dat je een gezamenlijke huishouding voert. Niet alle banken accepteren dit, maar het is het proberen waard.
• Hypotheekakte: Soms volstaat een specifieke clausule in de hypotheekakte zelf, waarin de rechten en plichten worden vastgelegd. Dit bespreek je met de notaris.
• Partnerschapscontract: Als je een geregistreerd partnerschap hebt, is een samenlevingscontract niet nodig; het partnerschapscontract fungeert als equivalent.

Ja, dat is er, maar het hangt er sterk af van welke bank je hebt. Sommige banken zijn soepeler dan andere. Let op: banken zoals ING, ABN AMRO of Rabobank hebben vaak eigen regels. De ene accepteert een eenvoudige verklaring, de ander eist een notarieel samenlevingscontract. Check dit altijd van tevoren.

De kosten van een samenlevingscontract

Als je toch besluit een samenlevingscontract op te laten stellen, zijn er kosten aan verbonden. Je kunt dit niet zelf even in Word typen en ondertekenen; voor de bank moet het juridisch waterdicht zijn. De kosten variëren, maar reken op een bedrag tussen de €500 en €1.000 bij een notaris.

De prijs hangt af van de complexiteit van de afspraken. Heb je veel bezittingen of specifieke wensen?

Dan kan het duurder worden. Hoewel dit een investering is, kan het op de lange termijn veel geld besparen. Een goed contract voorkomt dure juridische gevechten bij een eventuele breuk.

Conclusie: is een samenlevingscontract verplicht?

Om terug te komen op de hoofdvraag: een hypotheekverstrekker mag geen samenlevingscontract eisen omdat de wet dit voorschrijft, maar ze mogen het wel eisen als voorwaarde voor de lening. Kan de hypotheekverstrekker een samenlevingscontract eisen bij een gezamenlijke lening? Zonder contract loop je het risico dat je aanvraag wordt afgewezen, of dat je een hogere rente moet betalen omdat de bank het risico hoger inschat.

Is het vervelend? Misschien. Is het logisch vanuit bankperspectief? Zeker.

Het biedt zekerheid voor beide partijen. Wil je zonder gedoe een gezamenlijke hypotheek afsluiten? Dan is het slim om gewoon een notaris te bezoeken en een samenlevingscontract op te (laten) stellen.

Het is een kleine moeite vergeleken met de rompslomp van een afgewezen hypotheekaanvraag. Zorg dat je weet wat je tekent, en geniet daarna volop van je nieuwe woning.