Wat zijn de juridische stappen bij het uit elkaar gaan als samenwonenden?
Je relatie is voorbij. Het is emotioneel genoeg, maar nu begint het echte gedoe: de praktische en juridische kant.
Samenwonen is leuk totdat je uit elkaar gaat, en dan merk je pas hoe ingewikkeld het kan zijn.
Je bent namelijk geen getrouwd stel, dus er gelden andere regels. Geen automatische verdeling van spullen of alimentatie. Alles moet je zelf uitzoeken.
Dat klinkt heftig, maar het is te doen. In dit artikel lees je stap voor stap wat je juridisch moet regelen als je als samenwoners uit elkaar gaat.
Stap 1: Wie blijft waar wonen?
Dit is vaak de eerste en grootste hobbel. Jullie wonen samen, maar wie gaat eruit?
Bij samenwonen is er geen scheiding zoals bij een huwelijk. Je huurcontract of hypotheek blijft zoals die is, tenzij je actie onderneemt. Als je een huurwoning hebt, hangt het af van het contract.
Staan jullie allebei op het huurcontract? Dan moet je de verhuurder vragen om één naam te verwijderen.
Dit kan soms lastig zijn, want verhuurders zijn niet altijd meewerkend. Als er kinderen in het spel zijn, heb je vaak meer recht op de woning, maar dat is niet altijd vanzelfsprekend. Staat er maar één naam op het huurcontract? Dan mag die persoon blijven wonen, tenzij jullie anders afspreken.
Regel dit altijd schriftelijk. Bij een koophuis wordt het ingewikkelder.
Als jullie allebei eigenaar zijn, moet je beslissen wat er met het huis gebeurt. De opties zijn: verkopen en de overwaarde delen, of één persoon koopt de ander uit. Uitkopen betekent dat je de ander zijn of haar aandeel betaalt.
Wat als je geen contract hebt?
Dit is vaak financieel zwaar en vereist een taxatie en een nieuwe hypotheek.
Het is slim om hier een financieel adviseur bij te halen. Als er kinderen zijn, kan de rechter bepalen dat de zorgende ouder in het huis mag blijven tot de kinderen meerderjarig zijn, maar dit is geen garantie. Veel samenwoners hebben geen samenlevingscontract.
Dan is het juridisch gezien vaak 'wie het eerst komt, wie het eerst maalt'. Zonder bewijs van samenwonen of gemaakte afspraken, is het moeilijk om rechten af te dwingen. Zorg dat je altijd iets op papier zet, zelfs als het informeel is.
Stap 2: De verdeling van spullen en bezittingen
Wie krijgt de bank? De tv? De fiets? Bij samenwonen is er geen wettelijke verplichting om spullen te delen zoals bij een huwelijk.
Het is simpel: wat van jou is, blijft van jou. Wat van hem of haar is, blijft van hem of haar.
Maar hoe bepaal je dat? De hoofdregel is: ieder houdt zijn eigen eigendom. Als jij de bank hebt gekocht, mag je die meenemen.
Maar in de praktijk zit je vaak met gedeelde aankopen. Denk aan meubels die jullie samen hebben gekocht of een auto die op één naam staat maar samen wordt gebruikt. Zonder bewijs is het lastig. Een bon of bankafspraak kan helpen.
Als je een samenlevingscontract hebt, staan hier vaak afspraken in over de verdeling van spullen. Geen contract?
Dan moeten jullie het samen uitzoeken. Lukt dat niet? Dan kan een mediator helpen.
Geschenken en erfenissen
Een mediator is een onpartijdige professional die bemiddelt. Dit is vaak goedkoper en sneller dan naar de rechter stappen. Als het echt niet lukt, kun je naar de rechter, maar dat is duur en tijdrovend.
Probeer het eerst samen. Let op: geschenken of erfenissen die je tijdens de relatie krijgt, blijven van jou.
Dit is wettelijk geregeld. Dus als je ouders je een auto schenken, mag je die houden. Dit is anders dan bij een huwelijk, waar dit soms in de gemeenschap valt. Zorg dat je dit apart houdt en bewaar bewijzen.
Stap 3: De financiële zaken op orde brengnen
Geld is vaak een bron van ruzie, zeker als je uit elkaar gaat. Je moet jullie financiën ontvlechten.
Dat betekent dat je alle gezamenlijke rekeningen en contracten moet aanpassen. Allereerst: de gezamenlijke rekening. Sluit deze zo snel mogelijk.
Of zet er een blokkade op zodat niemand meer geld kan opnemen.
Verdeel het saldo dat erop staat. Doe dit pas nadat alle lopende kosten zijn betaald, zoals de huur of verzekeringen. Verzekeringen zijn ook belangrijk.
Denk aan een autoverzekering, inboedelverzekering of zorgverzekering. Als je uit elkaar gaat, moet je deze vaak opzeggen of aanpassen.
Bij een inboedelverzekering moet je doorgeven dat je alleen woont. Dit kan premieverschil opleveren.
Check ook je aansprakelijkheidsverzekering. Wat als één persoon de ander financieel ondersteunt? Bij samenwonen is er geen wettelijke alimentatieplicht zoals bij een huwelijk. Je hebt geen recht op partneralimentatie.
Wel is er soms sprake van een onderhoudsplicht als er een samenlevingscontract is met een onderhoudsbeding. Of als er kinderen zijn, dan is er kinderalimentatie en kun je afspraken maken over co-ouderschap.
De belastingaangifte
Dit is geregeld in de wet. Je kunt dit via de rechter regelen of via het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) als de ander niet betaalt. Na een scheiding moet je je belastingaangifte aanpassen.
Je bent geen fiscaal partners meer. Dit kan invloed hebben op je heffingskortingen.
Doe dit op tijd om naheffingen te voorkomen. De Belastingdienst heeft hier informatie over op hun website.
Stap 4: Kinderen en co-ouderschap
Als er kinderen zijn, komt er veel op je af. Juridisch gezien is de ouder die het kind krijgt bij de geboorte automatisch de moeder.
De vader moet het kind erkennen om juridisch ouder te worden. Als jullie getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, is de vader automatisch ouder.
Bij samenwonen is dat niet zo. Zorg dat dit op orde is, want zonder erkenning heb je geen ouderlijk gezag. Gezag betekent dat je beslissingen mag nemen over het kind, zoals over school of medische zorg.
Bij samenwonen hebben beide ouders vaak gezamenlijk gezag, maar dit moet je aanvragen bij de gemeente. Als je uit elkaar gaat, blijft het gezag bestaan.
Jullie moeten afspraken maken over de zorgverdeling. Dit kan co-ouderschap zijn of omgangsregeling. Kinderalimentatie is wettelijk verplicht. De ouder die het kind niet in huis heeft, moet betalen.
Het bedrag hangt af van het inkomen en de kosten. Je kunt dit zelf berekenen met de Trema-normen of via de rechter laten vaststellen.
Gebruik apps zoals Ik Wil Scheiden of tools van het Juridisch Loket voor een indicatie. Als jullie er samen niet uitkomen, is mediation een goede optie. Een mediator kan helpen om tot een ouderschapsplan te komen.
Dit is verplicht als je naar de rechter gaat. Een rechter beslist uiteindelijk als jullie het niet eens worden.
Stap 5: Het samenlevingscontract opzeggen
Een samenlevingscontract is een officieel document dat jullie hebben opgesteld bij de notaris.
Het regelt zaken zoals eigendom van spullen, de woning en eventuele ondersteuning. Als je uit elkaar gaat, is het verstandig om goede afspraken vast te leggen in een vaststellingsovereenkomst.
Dit doe je bij de notaris. De notaris kan een eindcontract opstellen waarin de verdeling wordt vastgelegd. Dit is niet verplicht, maar wel slim om juridische problemen te voorkomen. Als je geen contract hebt, hoef je niets op te zeggen, al is het voor het eerlijk verdelen van spaargeld wel verstandig om dit goed te regelen.
Maar zorg dat je mondeling of schriftelijke afspraken maakt en vastlegt. Dit voorkomt misverstanden later.
Stap 6: Hulp inschakelen en praktische tips
Uit elkaar gaan als samenwoners is niet altijd makkelijk, maar met de juiste stappen kom je er wel. Hier zijn wat praktische tips:
- Maak een lijst van alle bezittingen en schulden. Wees eerlijk.
- Bespreek alles rustig, zonder ruzie. Gebruik desnoods een mediator.
- Zeg alle contracten en rekeningen op tijd op.
- Houd bewijzen bij van aankopen en betalingen.
- Check je rechten bij het Juridisch Loket of een advocaat.
De kosten voor een mediator liggen rond de 100 tot 150 euro per uur. Een advocaat is duurder, vaak 200 euro per uur of meer. Het Juridisch Loket geeft gratis advies als je inkomen laag is.
Of kijk op websites van rechtsbijstandverzekeraars zoals DAS of ARAG als je die hebt.
Onthoud: bij samenwonen is er geen automatische verdeling. Jullie moeten het zelf regelen. Dit geeft vrijheid, maar ook verantwoordelijkheid. Pak het slim aan, en je bent sneller klaar dan je denkt.