Samenlevingscontract en testament: moet je allebei hebben?

Annelies de Vries

Notaris gespecialiseerd in erfrechtplanning

Stel je voor: je hebt een geweldige partner, een mooi huis en misschien wel een gedeelde spaarrekening.

Het leven is goed. Maar dan komt er een ongemakkelijke vraag op tafel: moeten we een samenlevingscontract opstellen? En wat doen we eigenlijk met een testament?

Het klinkt misschien als saaie bureaucratische rompslomp, maar het is stiekem een van de belangrijkste dingen die je kunt regelen voor je toekomst. Laten we dit samen uitzoeken, zonder ingewikkelde juridische taal. Want wie wil er nu niet zeker weten dat zijn of haar zaken goed geregeld zijn?

Wat is een samenlevingscontract eigenlijk?

Stel je een samenlevingscontract voor als een duidelijke handleiding voor jullie relatie, maar dan op papier.

Het is een juridisch document voor mensen die samenwonen, maar (nog) niet getrouwd zijn. In Nederland heb je als samenwonende namelijk niet automatisch dezelfde rechten en plichten als echtparen.

Zonder contract ben je in de ogen van de wet vaak gewoon twee individuen die toevallig een dak delen. Een goed opgesteld contract legt vast hoe jullie de boel regelen. Het gaat hier vooral om de financiële kant van het verhaal. Denk aan: Zonder deze afspraken kan een break-up flink uit de hand lopen.

Het is dan opeens niet alleen emotioneel lastig, maar ook juridisch een chaos.

• Wie is eigenaar van de inboedel, de auto of het huis?
• Hoe verdelen we de kosten voor de boodschappen, de hypotheek en de verbouwing?
• Wat gebeurt er met de spullen als de relatie ooit strandt?

Een samenlevingscontract zorgt voor duidelijkheid en voorkomt ruzie over wie wat krijgt. Veel mensen denken: "Wij zijn gelukkig, dat gaat bij ons niet gebeuren." Maar zelfs de beste relaties kunnen eindigen. Of er kan iets onverwachts gebeuren.

Een contract is geen teken van wantrouwen; het is een teken van volwassenheid. Het geeft je rust.

Waarom is het zo belangrijk?

Je weet precies waar je aan toe bent. Bovendien is het vaak nodig om samen fiscaal voordeel te halen, zoals bij de inkomstenbelasting.

Zonder contract mag de Belastingdienst jullie vaak niet als partners zien.

Wat doet een testament?

Terwijl een samenlevingscontract gaat over het leven, gaat een testament over de dood.

Het klinkt zwaar, maar het is essentieel. Een testament is jouw laatste wil. Het is een document waarin je precies vastlegt wat er met je spullen en geld gebeurt als je er niet meer bent.

Als je geen testament hebt, bepaalt de wet (de Erfwet) wie je erfgenamen zijn. Dat klinkt logisch, maar het loopt lang niet altijd zoals jij het wilt.

• Je partner tot erfgenaam maken (essentieel voor samenwonenden!).
• Specifieke cadeaus toewijzen (bijvoorbeeld je auto naar je neefje).
• Regelen dat je huis niet direct verkocht hoeft te worden.
• Een executeur aanwijzen: iemand die de boel regelt als je er niet bent.

Wie heeft er een testament nodig?

Stel je voor: je hebt een relatie, maar bent niet getrouwd. Overlijd je zonder testament?

Dan erft je partner in veel gevallen niets. Al je spullen en geld gaan dan naar je ouders of je kinderen. Dat is een flinke domper. Een testament geeft je de touwtjes in handen. Je kunt: Iedereen kan er baat bij hebben, maar het is extra cruciaal voor mensen die:

• Niet getrouwd zijn.
• Gehuwd zijn onder huwelijkse voorwaarden.
• Kinderen hebben (zeker als die uit een eerdere relatie komen).
• Wil voorkomen dat de overheid beslist over hun nalatenschap.

De grote verschillen op een rij

Hoewel beide documenten over geld en bezit gaan, doen ze heel anders aan. Laten we ze even scherp tegen elkaar afzetten.

Let op: een samenlevingscontract zegt niets over wat er na de dood gebeurt.

Dat is een hardnekkig misverstand. Je kunt in een samenlevingscontract wel afspreken dat je partner bij jouw overlijden het huis mag blijven bewonen, maar zonder testament heeft je partner daar vaak geen wettelijke claim op. Het testament is de enige manier om die zekerheid echt vast te leggen.

Moet je allebei hebben?

De hamvraag: zijn beide documenten nodig? Het antwoord hangt af van je situatie.

Scenario 1: Jullie zijn getrouwd

Ben je getrouwd in gemeenschap van goederen? Dan ben je wettelijk al redelijk beschermd.

Scenario 2: Jullie wonen samen (zonder huwelijk)

Je partner erft automatisch een deel van je spullen en geld. Toch kan een testament nuttig zijn. Denk aan situaties waarin je specifieke wensen hebt, zoals het uitsluiten van bepaalde erfgenamen of het regelen van zaken voor kinderen uit een vorige huwelijk.

Als je getrouwd bent onder huwelijkse voorwaarden, is een testament bijna onmisbaar om je partner goed te beschermen. Dit is de groep waarvoor beide documenten het meest essentieel zijn.

Als je samenwoont, ben je in de ogen van de wet geen "paar". Zonder samenlevingscontract heb je geen juridische grip op jullie gedeelde bezit. En zonder testament loopt je partner het risico bij je overlijden met lege handen te staan. Conclusie: Als je samenwoont, is het antwoord op de vraag "moet je allebei hebben?" een volmondig JA.

Scenario 3: Alleenstaand

Ben je single en heb je geen partner? Dan heb je waarschijnlijk geen samenlevingscontract nodig.

Een testament is dan wel belangrijk om te bepalen wie je erfgenamen zijn (je ouders, broers, zussen of goede vrienden). Zonder testament volgt de wet strikt, wat misschien niet is wat jij wilt.

Speciale situaties waar je extra op moet letten

Soms is het plaatje net iets ingewikkelder. In deze situaties is het slim om beide documenten serieus te overwegen:

• Samenwonen met kinderen: Of je nu getrouwd bent of niet, als er kinderen in het spel zijn, wil je regelen wie voor hen zorgt en wat ze erven. Een testament is hier cruciaal.
• Eigen bedrijf: Als je ondernemer bent, bepaalt je testament wie het bedrijf erft of wie de aandelen overneemt. Zonder testament kan dit voor enorme problemen zorgen bij je nabestaanden.
• Vermogen opbouwen: Als je samen flink spaart of een huis koopt, beschermt een samenlevingscontract jullie investering. Een testament beschermt de langstlevende partner na overlijden.

De kosten vs. de baten

We moeten het even hebben over de kosten, want die spelen natuurlijk mee.

Een samenlevingscontract en testament stel je op bij de notaris. De prijzen variëren, maar gemiddeld mag je rekenen op: Is dat duur? Misschien.

• Een samenlevingscontract: tussen de €500 en €1000.
• Een testament: tussen de €300 en €700.

Maar bedenk je even wat een juridisch gevecht zonder deze documenten kost. De emotionele en financiële schade van ruzie over erfenissen of eigendommen is vaak vele malen hoger. Het zijn investeringen in gemoedsrust.

Hoe regel je het?

Je kunt dit niet zomaar even zelf typen en ondertekenen. Voor beide documenten ga je naar een notaris. Die zorgt ervoor dat alles juridisch waterdicht is en voldoet aan de wet.

Tip: Bereid je voor. Maak een lijst van je bezittingen, schulden en wie je belangrijk vindt.

Bespreek dit openlijk met je partner. Een notaris kan je helpen om alles helder op papier te zetten.

Samenvatting

Terug naar de beginvraag: moet je allebei hebben? Als je samenwoont zonder getrouwd te zijn: Ja, absoluut. Zonder samenlevingscontract heb je geen juridische basis voor jullie gedeelde leven, en zonder testament loop je het risico dat je partner na je overlijden in de problemen komt.

Ben je getrouwd? Dan is een samenlevingscontract niet nodig, maar een testament kan nog steeds slim zijn voor specifieke wensen.

De bottom line: Regel het. Het is niet spannend om over te praten, maar het geeft je een enorm gevoel van rust. Niemand houdt van onzekerheid, zeker niet als het om geld en emoties gaat.

Dus, pak de telefoon, maak een afspraak met de notaris en zorg dat je zaken op orde zijn. Je toekomstige zelf (en je partner) zal je dankbaar zijn.