Samenlevingscontract en pensioen bij overlijden: wat krijgt je partner?
Stel je voor: je partner overlijdt plotseling. Naast het verdriet en het gemis, word je plotseling geconfronteerd met een berg praktische zaken. Wat betekent dit voor je inkomen?
Blijft de huur of hypotheek wel betaalbaar? Vooral de pensioenen zijn vaak een grijs gebied voor samenwoners.
Veel mensen denken dat hun partner automatisch recht heeft op hun pensioen, maar dat is lang niet altijd zo. Zonder de juiste papieren kan dat flink tegenvallen. In dit artikel leggen we uit hoe een samenlevingscontract en pensioen bij overlijden samenkomen en wat jij nu al kunt regelen.
Waarom een samenlevingscontract onmisbaar is
Als je getrouwd bent, regelt de wet veel automatisch. Maar als je alleen samenwoont, is dat anders.
Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap heeft je partner in principe geen enkel recht op jouw bezittingen of inkomen na je overlijden. Een samenlevingscontract is dan je belangrijkste gereedschap. Een samenlevingscontract is een schriftelijke overeenkomst tussen jou en je partner. Het legt vast hoe jullie de financiën regelen. Wie betaalt wat?
Wat gebeurt er met het huis als één van jullie overlijdt? Zonder dit contract staan samenwoners vaak met lege handen.
De wet is dan niet gunstig. Een contract geeft zekerheid en voorkomt juridische gevechten met familieleden op een moment dat je daar emotioneel niet toe in staat bent.
Hoe pensioenregelingen in Nederland werken
In Nederland bouwen we pensioen op via verschillende wegen. Het is handig om te weten welke soorten er zijn, voordat we kijken wat er bij overlijden gebeurt.
AOW: De basis
De Algemene Ouderdomswet (AOW) is de basis voor iedereen die in Nederland woont of werkt. Iedereen vanaf de AOW-leeftijd krijgt deze uitkering. De hoogte hangt af van hoeveel jaar je in Nederland hebt gewoond en gewerkt.
Bedrijfspensioen en beroepspensioen
De AOW is een volksverzekering, wat betekent dat partneropbouw hier automatisch in zit. Dit is vaak het stabiele deel van je inkomen na je pensionering.
Veel werkgevers bieden een aanvullend pensioen aan via een bedrijfs- of beroepspensioenfonds.
Individueel pensioen
Denk aan fondsen zoals ABP (ambtenaren) of PFZW (zorg). De regels hiervoor verschillen per fonds. Je bouwt hiermee extra pensioen op bovenop je AOW. Dit is vaak het grootste deel van je totale pensioeninkomen.
Sommige mensen regelen hun pensioen zelf, bijvoorbeeld via een lijfrenteverzekering of een bankspaarrekening. Dit zijn vaak producten die je zelf hebt afgesloten om je inkomen later aan te vullen. De regels hiervoor staan in de polisvoorwaarden van de verzekeraar of bank.
Wat gebeurt er met pensioen bij overlijden?
Als je overlijdt, stopt je eigen AOW en je eigen opgebouwde pensioen. Maar wat krijgt je partner dan?
Dat hangt af van de soort pensioenregeling. Voor de AOW is er een partnerpensioen. Dit is een tijdelijke uitkering die stopt als je partner zelf de AOW-leeftijd bereikt.
De hoogte hangt af van het aantal jaren dat jullie samenwoonden of getrouwd waren tijdens je werkzame leven.
Bij een bedrijfspensioen is het vaak anders geregeld. Veel pensioenfondsen keren een partnerpensioen uit. Dit is meestal een percentage van het ouderdomspensioen dat je had opgebouwd, vaak rond de 70%. Maar let op: dit geldt lang niet voor alle fondsen op dezelfde manier.
Sommige regelingen stoppen direct bij overlijden, andere keren pas uit als je al met pensioen was. Voor je individuele pensioen (lijfrente) is het simpel: de begunstigde die je hebt opgegeven, krijgt de uitkering. Als je niets hebt geregeld, gaat dit vaak naar je erfgenamen, wat je partner kan zijn, maar ook je kinderen of ouders.
De cruciale rol van het samenlevingscontract
Hier wordt het echt interessant. Zonder samenlevingscontract heeft je partner vaak geen recht op het partnerpensioen van je bedrijfs- of beroepspensioenfonds. Veel pensioenfondsen eisen een bewijs van samenwonen of een contract om het partnerpensioen uit te keren.
Een goed opgesteld samenlevingscontract kan hierin voorzien. Het is belangrijk dat het contract een specifieke clausule bevat over het pensioen.
Dit heet een ‘pensioenclausule’. Stel, jij bouwt 2.000 euro per maand op via je werkgever.
Zonder contract krijgt je partner misschien niets, of heel weinig. Met een pensioenclausule in je contract leg je vast dat je partner recht heeft op bijvoorbeeld 70% van dat bedrag. Dit percentage is vaak gebaseerd op de standaardregelingen van pensioenfondsen, maar je kunt het in je contract zelf invullen.
Let wel op: een samenlevingscontract regelt je vermogen, niet automatisch het pensioen.
Je moet dus expliciet afspraken maken over het pensioen. Doe je dit niet, dan bepaalt het pensioenfonds of de wet wat er gebeurt, en dat is lang niet altijd gunstig voor je partner.
Wat als je geen contract hebt?
Als je geen samenlevingscontract hebt en je pensioen bij overlijden niet goed regelt, ben je financieel kwetsbaar. Je hebt dan geen recht op het partnerpensioen van de meeste bedrijfs- en beroepspensioenfondsen.
Je krijgt alleen de AOW-partneruitkering, en dat is vaak minder dan je nodig hebt.
Daarnaast loop je het risico dat je de woning moet verlaten als de eigenaar van het huis je partner was en de familie het huis wil verkopen. Zonder contract heb je geen huurrecht of eigendomsrecht. Dit kan leiden tot vervelende situaties waarin je op zoek moet naar een nieuwe woning terwijl je net je partner hebt verloren.
De wettelijke verdeling van bezittingen is bij samenwoners niet geregeld. Alles wat op naam staat van de overledene, gaat naar diens erfgenamen (ouders, kinderen, broers/zussen). Je partner kan dus met lege handen staan.
Financiële gevolgen en belastingen
Naast de uitkeringen zijn er ook belastingen. Een partnerpensioen is belast inkomstenbelasting.
Het telt mee als je inkomen. Dit kan invloed hebben op toeslagen zoals de zorgtoeslag of huurtoeslag.
Als je inkomen stijgt door het partnerpensioen, kan het zijn dat je recht op toeslagen verloren gaat. Dit is een valkuil waar veel mensen in stappen. Een ander punt is de erfbelasting. Als je partner overlijdt, erf je misschien een deel van het pensioen of de woning.
Als je geen contract hebt, ben je geen wettelijke partner en betaal je vaak meer erfbelasting dan een echtgenoot.
Met een samenlevingscontract kun je dit soms gunstiger regelen, afhankelijk van de fiscale regels die op dat moment gelden. Het is verstandig om hierover fiscaal advies in te winnen. Een belastingadviseur kan berekenen hoeveel je precies overhoudt na belastingen en of je recht hebt op toeslagen.
Praktische voorbeelden
Laten we dit concreet maken met een paar voorbeelden. Scenario 1: Het contract met pensioenclausule
Jan en Liesbeth wonen samen.
Jan heeft een bedrijfspensioen van 2.500 euro per maand. Ze hebben een samenlevingscontract met een clausule dat Liesbeth recht heeft op 70% van Jans pensioen bij overlijden. Als Jan overlijdt, krijgt Liesbeth 1.750 euro per maand partnerpensioen. Dit is een stabiel inkomen waarmee ze de hypotheek kan blijven betalen.
Scenario 2: Geen contract
Zelfde situatie, maar zonder contract. Het pensioenfonds eist een bewijs van samenwonen.
Omdat Jan en Liesbeth niets hebben vastgelegd, keert het fonds niets uit.
Liesbeth krijgt alleen de AOW-partneruitkering. Dit is veel lager dan haar vaste lasten. Ze moet mogelijk haar huis verkopen of bij familie intrekken.
Scenario 3: Een combinatie van regelingen
Een koppel heeft een huis gekocht. Ze hebben een samenlevingscontract waarin staat dat het huis in gemeenschap van goederen is.
Als één overlijdt, erft de ander het huis. Daarnaast is er een pensioenclausule voor het bedrijfspensioen. Dit zorgt voor een totaalpakket van zekerheid: woonzekerheid en inkomenzekerheid.
Stappenplan: Wat kun je nu doen?
Wil je zeker weten dat je partner goed beschermd is? Volg dan deze stappen.
Stap 1: Check je pensioenoverzicht
Vraag bij je werkgever of pensioenfonds na wat de regels zijn bij overlijden. Krijgt je partner automatisch partnerpensioen? En wat is de hoogte? Dit staat meestal op je jaarlijkse pensioenoverzicht.
Stap 2: Laat een contract opstellen
Bezoek een notaris of jurist die gespecialiseerd is in familierecht. Laat een samenlevingscontract opmaken met een specifieke pensioenclausule.
Stap 3: Geef je partner door aan het pensioenfonds
Zorg dat je duidelijk vastlegt welk percentage van het pensioen naar je partner gaat.
De kosten voor een notaris zijn eenmalig en vaak tussen de 500 en 1.000 euro. Als je een contract hebt, meld dit dan bij je pensioenfonds. Je moet vaak bewijsstukken opsturen.
Stap 4: Regel je testament
Zonder deze melding kan het zijn dat het fonds je partner niet herkent als begunstigde. Een samenlevingscontract regelt je vermogen, maar een testament regelt je erfenis.
Voor samenwoners is een testament vaak nodig om erfbelasting te besparen. Zonder testament erf je namelijk niets van elkaar. Een testament zorgt ervoor dat je partner wettelijk erfgenaam wordt.
Conclusie
Samenwonen zonder contract is risicovol, zeker als het om pensioen gaat. Een samenlevingscontract met een pensioenclausule is de sleutel tot financiële zekerheid voor je partner.
Het zorgt ervoor dat je partner na je overlijden niet in de problemen komt.
Regel dit op tijd, voordat het te laat is. Praat erover met je partner, check je pensioenoverzicht en schakel een notaris in. Zo bouw je samen aan een veilige toekomst.