Kan je pensioenverevening opnemen in een samenlevingscontract?
Samenwonen is het nieuwe normaal. Steeds meer stellen kiezen voor een samenlevingscontract in plaats van een huwelijk.
Het voelt minder officieel, maar juridisch gezien is het minstens zo belangrijk.
Je regelt er van alles mee: wie betaalt de hypotheek, wat gebeurt er met de inboedel en hoe zit het met schulden? Een vraag die steeds vaker opduikt, is die over pensioen. Kan je pensioenverevening opnemen in een samenlevingscontract?
Het antwoord is kort: ja, het kan, maar het is geen standaard optie. In dit artikel lees je precies hoe het werkt, wat de valkuilen zijn en hoe je het slim aanpakt.
Wat is pensioenverevening eigenlijk?
Voordat we duiken in het samenlevingscontract, moeten we even helder hebben wat pensioenverevening is. Stel je voor: jij en je partner gaan uit elkaar.
Jij hebt een flink pensioen opgebouwd, je partner veel minder. Om te voorkomen dat je partner na de scheiding financieel in de kou komt te staan, kan er een deel van jouw pensioen worden ‘verevened’. Dat betekent dat een deel van jouw opgebouwde pensioen rechtstreeks naar je ex-partner gaat.
Het is een manier om de financiële klap van een scheiding te verzachten.
Bij een huwelijk onder gemeenschap van goederen gebeurt dit vaak automatisch volgens de wet. Bij een samenlevingscontract is dat niet het geval. Daar moet je het zelf expliciet regelen.
Het samenlevingscontract: een financieel fundament
Een samenlevingscontract is veel meer dan alleen een papier dat aantoont dat je samenwoont. Het is een juridisch fundament voor je gezamenlijke financiën. In een goed contract leg je vast hoe je de kosten deelt, wie welke spullen bezit en wat er gebeurt als de relatie strandt.
De meeste contracten bevatten standaardclausules over de verdeling van huishoudelijke kosten, de auto en misschien een gezamenlijke spaarrekening. Maar pensioen?
Dat is vaak een ondergeschoven kindje. Pensioen voelt als iets heel persoonlijks, iets voor later.
Toch is het een van de grootste vermogensposten die je hebt. Het is dus slimmer om het wél te regelen.
De kernvraag: is pensioenverevening verplicht in een samenlevingscontract?
Nee, het is niet verplicht. De wet dwingt je niet om pensioenverevening op te nemen in een samenlevingscontract.
Bij een huwelijk wel (mits je in gemeenschap van goederen trouwt). Bij een samenlevingscontract ben je vrij. Maar自由heid betekent niet dat je het maar moet laten zitten. Het betekent dat je bewust moet kiezen.
Wil je je partner financieel beschermen als jij eerder overlijdt of als jullie uit elkaar gaan? Dan moet je het zelf regelen.
Zonder afspraken blijft je pensioen volledig van jou. Je partner heeft dan geen enkel recht op een deel ervan, ook niet na jarenlang samenwonen en bijdragen aan de huishouding.
Hoe regel je pensioenverevening in een contract?
Wil je het opnemen? Dan moet je het heel specifiek formulieren. Een zinnetje als "we regelen pensioen eerlijk" is juridisch waardeloos.
De juridische haken en ogen
Je moet duidelijk maken hoe het geregeld is. Pensioen is geen gewoon spaargeld.
Het zit vast in regelingen bij fondsen of verzekeraars. Je kunt niet zomaar even een overschrijving doen.
In je samenlevingscontract leg je de afspraak vast, maar de uitvoering gebeurt via de pensioenuitvoerder. Je contract moet dus aansluiten bij de regels van je pensioenfonds of verzekeraar. Stel je voor: jij bouwt pensioen op bij ABP (Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds) of PME (Pensioenfonds Metaal en Techniek).
Soorten pensioenen en de impact
Deze fondsen hebben eigen regels over partnerpensioen. In je contract leg je de afspraak vast, maar of het uitvoerbaar is, hangt af van de beleidsregels van dat fonds.
Niet elk pensioen is hetzelfde. Hoe je het regelt, hangt af van wat je hebt:
- Defined Benefit (DB) - Begunstigingspensioen: Dit is een klassiek pensioen waarbij de hoogte afhangt van je salaris en dienstjaren. Je partner heeft hier vaak automatisch recht op partnerpensioen. Maar dat is niet hetzelfde als verevening na scheiding. Wil je na scheiding partnerpensioen? Dan moet je dat vaak expliciet vastleggen.
- Defined Contribution (DC) - Premiepensioen: Hier bouw je vermogen op met je premie. Dit vermogen is vaak flexibeler. Je kunt in je contract afspreken dat bij beëindiging van de relatie dit vermogen wordt verdeeld, net als een spaarrekening.
- Partnerpensioen vs. Nabestaandenpensioen: Let op het verschil. Nabestaandenpensioen is er voor als je overlijdt. Partnerpensioen is er voor als je uit elkaar gaat. In een samenlevingscontract leg je vooral de scheiding vast, dus gaat het om partnerpensioen bij scheiding.
Praktische voorbeelden: hoe werkt het in de praktijk?
Laten we het concreet maken met een voorbeeld. Stel, Jeroen en Lisa wonen samen.
Jeroen werkt fulltime en bouwt een flink pensioen op bij zijn werkgever. Lisa werkt parttime en heeft weinig pensioenopbouw. Zonder afspraken: als ze uit elkaar gaan, houdt Jeroen al zijn pensioen.
Lisa heeft niets, ook niet na 15 jaar samenwonen waarin zij het huishouden runde en Jeroen kon werken.
Met afspraken: in hun samenlevingscontract leggen ze vast dat bij beëindiging van de relatie 50% van het opgebouwde partnerpensioen (na datum contract) wordt verdeeld. Of beter nog: ze spreken een ‘vereveningspercentage’ af. Ze kunnen bijvoorbeeld afspreken dat Jeroen een deel van zijn opgebouwde vermogen (bijv. via een lijfrente of spaarrekening) aan Lisa toekent als compensatie voor het gemiste pensioen. Een andere optie is een ‘compensatieclausule’.
Als de relatie stopt, betaalt Jeroen eenmalig of maandelijks een bedrag aan Lisa, gebaseerd op het verschil in pensioenopbouw. Dit bedrag leg je vast in het contract.
Belasting: de onzichtbare rekening
Als je pensioenverevening regelt, ontkom je niet aan de belastingdienst. Pensioen is fiscaal voordelig opgebouwd.
- Jaarruimte en reserveringsruimte: Als je partner een deel van zijn pensioen naar jou overhevelt, moet je oppassen dat je niet boven je fiscale jaarruimte komt. Dat leidt tot belastingheffing.
- Staken van de relatie: Als de relatie eindigt, kan de verdeling van pensioen worden gezien als een ‘verstrekking’ van inkomen. Dit kan leiden tot eenmalige belastingheffing.
Als je het verdeelt, kan dat fiscale gevolgen hebben. Laat je hierover altijd adviseren door een belastingadviseur. Het scheelt je duizenden euros.
Stappenplan: zo zet je het op papier
Wil je pensioenverevening opnemen in je samenlevingscontract? Volg dan deze stappen:
- Inventariseer: Vraag bij je pensioenfonds of verzekeraar op hoeveel partnerpensioen je partner recht heeft en wat de waarde is.
- Bereken: Laat een financieel adviseur berekenen wat een eerlijke verdeling zou zijn. Gebruik hiervoor tools van partijen zoals Centraal Beheer of Nationale-Nederlanden.
- Formuleer: Schrijf de afspraken duidelijk op. Gebruik geen vage taal. Bijvoorbeeld: “Bij beëindiging van de samenwoning heeft Partner B recht op 50% van het partnerpensioen dat is opgebouwd na datum ondertekening van dit contract.”
- Laat controleren: Geef de concepttekst aan een jurist. Laat hem of haar checken of het juridisch waterdicht is en aansluit bij de regels van je pensioenuitvoerder.
- Notarieel vastleggen: Teken het contract bij de notaris. Alleen dan is het officieel en afdwingbaar.
Valkuilen en aandachtspunten
Er zijn een paar dingen waar je echt op moet letten:
- Ex-partner vs. overleden partner: Een afspraak over pensioenverevening bij scheiding is heel anders dan partnerpensioen bij overlijden. Zorg dat je beide regelt.
- Wijzigingen: Je financiële situatie verandert. Misschien krijgt je partner een betere baan of ga je minder werken. Regel in je contract dat je de afspraken kunt aanpassen (met wederzijds goedvinden).
- Automatische werking: Bij een huwelijk gebeurt veel automatisch. Bij een samenlevingscontract niets. Jij bent de baas over je eigen regeling.
Conclusie: regelen is beter dan laten zitten
Het is slim om pensioenafspraken vast te leggen in een samenlevingscontract. Het beschermt je partner en zorgt voor een eerlijke verdeling van vermogen.
Zonder afspraken loop je het risico dat je partner na een lange relatie met lege handen staat.
Laat je goed adviseren, houd rekening met belastingen en zorg dat je afspraken waterdicht zijn. Zo bouw je niet alleen een relatie, maar ook een financieel veilige toekomst.