Wat verandert er in het erfrecht voor samenwonenden in 2026?
Stel je voor: je woont al jaren samen met je partner, maar jullie zijn niet getrouwd. Misschien vind je dat niet nodig of heb je er nooit bij stilgestaan.
Toch is er iets waar je wél over moet nadenken: wat gebeurt er met je spullen en woning als er iets met je gebeurt? Vanaf 2026 verandert er namelijk een hoop in het erfrecht voor samenwonenden. Het is misschien niet het spannendste onderwerp om over te denken, maar het is wel superbelangrijk.
Je wilt natuurlijk niet dat je partner na je overlijden in de financiële problemen komt of je huis uit moet.
Laten we samen kijken wat er precies verandert en wat dit voor jou betekent.
Waarom verandert het erfrecht eigenlijk?
De wereld verandert en hoe we leven verandert mee. Steeds meer mensen kiezen ervoor om samen te wonen zonder te trouwen of een geregisterd partnerschap aan te gaan. In het verleden was het erfrecht vooral ingericht op getrouwde stellen.
Als je niet getrouwd was, had je als partner vaak niets te zeggen over de erfenis.
Dat leidde tot onrechtvaardige situaties. Stel je voor: jij en je partner kopen samen een huis, maar als één van jullie overlijdt, gaat de erfenis naar de familie.
De achterblijvende partner kan dan zomaar zonder huis komen te zitten. De nieuwe wet, die in 2026 volledig van kracht is, probeert hier een oplossing voor te bieden. Het doel is om samenwonenden meer zekerheid te geven.
De Wet Rechtsgevolgen van Overeenkomsten (WRO)
De basis voor de veranderingen is de Wet Rechtsgevolgen van Overeenkomsten (WRO).
Hoe lang moet je samenwonen voor rechten?
Deze wet is in 2021 al ingegaan, maar de belangrijkste regels worden in 2026 pas echt uitgewerkt. De WRO zorgt ervoor dat langdurige samenwoners automatisch bepaalde rechten krijgen. Je hoeft dus niet perse een testament te hebben om je partner iets na te laten. De wet gaat ervan uit dat als je lang samenwoont, je een financiële band hebt opgebouwd.
De overheid wil deze band beschermen, ook na de dood van één van de partners. Het is een flinke omslag in de manier waarop we naar erfenissen kijken.
- Minder dan 2 jaar: Als je korter dan twee jaar samenwoont, heeft de achterblijvende partner helaas geen automatisch erfrecht. De erfenis gaat naar de familie, tenzij er een testament is opgesteld.
- Tussen de 2 en 5 jaar: Vanaf twee jaar samenwonen ontstaat er een 'schoonvordering'. Dit houdt in dat de achterblijvende partner recht heeft op een vergoeding voor de kosten die zijn gemaakt voor de gezamenlijke levensonderhoud. Denk aan huur, hypotheeklasten, boodschappen en energierekeningen die je samen hebt betaald.
- Meer dan 5 jaar: Als je langer dan vijf jaar samenwoont, krijg je als partner nog meer rechten. Je krijgt dan recht op een 'aandelenvordering'. Dit betekent dat je een deel van de nalatenschap kunt opeisen. De exacte hoogte van dit deel hangt af van verschillende factoren, zoals de duur van de relatie en de financiële bijdrage die je hebt geleverd.
De wet kijkt niet alleen naar een stukje papier, maar naar de feitelijke situatie.
De duur van je samenleving bepaalt welke rechten je krijgt. De WRO maakt onderscheid op basis van hoe lang je al samenwoont: Het is belangrijk om te weten dat deze rechten automatisch ontstaan. Je hoeft hier niets voor te doen, maar het is slim om je bewust te zijn van je positie.
Wat verandert er precies in 2026?
Hoewel de WRO al sinds 2021 bestaat, worden de regels in 2026 verder verfijnd.
De overheid heeft gezien dat de praktijk soms ingewikkeld ligt en heeft besloten om een aantal zaken duidelijker te maken. Hieronder de belangrijkste wijzigingen op een rij: Een van de grootste veranderingen is dat de criteria voor het vaststellen van de samenlevingsperiode duidelijker worden.
Duidelijkere criteria voor samenwonen
De rechter zal meer kijken naar de feitelijke situatie dan naar een formele overeenkomst. Het gaat er dus echt om hoe jullie geleefd hebben.
Heb je een gezamenlijke huurcontract? Staan jullie op hetzelfde adres ingeschreven?
Verduidelijking van de schoonvordering
Delen jullie een bankrekening? Al deze dingen tellen mee. Dit maakt het makkelijker om aan te tonen dat je een langdurige relatie hebt, ook als je geen officieel contract hebt. De schoonvordering, die geldt voor samenwonenden tussen de 2 en 5 jaar, wordt in 2026 beter uitgelegd.
Er komt een richtlijn die aangeeft hoe de hoogte van deze vergoeding wordt berekend. Dit zorgt voor meer duidelijkheid en voorkomt dat rechters allemaal verschillende beslissingen nemen.
Aanpassing berekening aandelenvordering
Je weet dus beter waar je aan toe bent. Ook de berekening van het aandeel in de erfenis voor langdurige samenwoners (meer dan 5 jaar) wordt aangepast. Er komt meer nadruk op de draagkracht van de achterblijvende partner.
Dit betekent dat er gekeken wordt naar wat de partner redelijkerwijs kan opvangen.
Regeling bij afwezigheid
Daarnaast speelt de omvang van de nalatenschap een rol, maar ook of er andere erfgenamen zijn, zoals kinderen. De rechter krijgt hier meer bevoegdheid om een eerlijke verdeling te maken. Een interessante nieuwe regel is de mogelijkheid om de verdeling aan te passen als de samenwonende partner wettelijk geen erfgenaam is en tijdelijk afwezig was.
Stel dat je voor je werk een tijdje in het buitenland hebt gewoond, maar jullie relatie was wel gewoon intact.
De rechter kan hier rekening mee houden bij de bepaling van de erfrechten. Dit voorkomt dat een tijdelijke scheiding vanwege werk of zorg de erfrechten volledig in de war stuurt.
De impact op je testament
Je vraagt je misschien af: hoe verhoudt dit zich tot een testament?
De WRO geeft je partner automatisch rechten, maar een testament blijft belangrijk. Je kunt in een testament nog steeds zelf bepalen hoe je je erfenis wilt verdelen. De WRO geeft je partner een minimum bescherming, maar met een testament kun je meer regelen.
Stel je voor: je hebt kinderen uit een eerdere relatie. Je wilt dat zij iets erven, maar je wilt ook je huidige partner beschermen.
In een testament kun je bijvoorbeeld bepalen dat je partner het vruchtgebruik krijgt van de woning, terwijl de kinderen de woning op termijn erven.
De WRO staat dit toe, zolang het niet in strijd is met de wettelijke minimumrechten van je partner. Het is dus slim om beide te combineren: de automatische rechten van de WRO en de extra zekerheid van een testament.
Praktische stappen voor samenwonenden
Het is dus verstandig om je nu al voor te bereiden op de veranderingen in 2026.
Documenteer je relatie
Hier zijn een paar tips om je erfrecht op orde te krijgen: Zorg dat je bewijs hebt van je samenleving. Verzamel documenten zoals:
- Gemeenschappelijke huur- of koopcontracten.
- Gezamenlijke bankrekeningen en verzekeringen.
- Facturen van vaste lasten die op beide namen staan.
- Foto’s of verklaringen van vrienden en familie die jullie relatie bevestigen.
Dit helpt bij het aantonen van de duur van je samenleving, vooral als je geen officieel samenlevingscontract hebt. Hoewel de WRO automatisch rechten geeft, is een samenlevingscontract nog steeds een goed idee. In een contract leggen jullie zelf afspraken vast over de financiële verdeling en wat er gebeurt bij overlijden. Ook kun je via een samenlevingscontract de erfbelasting voor kinderen goed regelen. Dit geeft rust en duidelijkheid.
Overweeg een samenlevingscontract
Bovendien kan een contract helpen bij het bepalen van de rechten onder de WRO.
Zoek juridisch advies
De wet is complex en iedere situatie is anders. Het is verstandig om een juridisch adviseur in te schakelen. Zij kunnen je helpen bij het opstellen van een testament of samenlevingscontract.
Ze kunnen ook uitleggen wat de WRO precies voor jou betekent. Websites als het Juridisch Loket of gespecialiseerde erfrechtadvocaten kunnen je hierbij helpen. Het kost misschien wat, maar het voorkomt veel problemen en onzekerheid op de lange termijn.
De rol van de rechter
Hoewel de WRO duidelijke regels geeft, blijft de rechter een belangrijke rol spelen. De rechter beoordeelt de feiten en omstandigheden van elke zaak. Hij of zij kijkt naar de duur van de samenleving, de financiële bijdrage en de belangen van alle betrokkenen.
De rechter heeft een grote mate van vrijheid om een eerlijke verdeling te maken.
Dit betekent dat geen twee zaken precies hetzelfde zijn. Het is dus belangrijk om je zaak goed voor te bereiden en bewijs te verzamelen.
Wat betekent dit voor de toekomst?
De veranderingen in het erfrecht zijn een reactie op de veranderende samenleving.
Steeds meer mensen kiezen voor een vrije relatievorm en de wetgeving moet hierop inspelen. De WRO is een stap in de richting van meer gelijkheid tussen getrouwde en ongetrouwde stellen.
Het is waarschijnlijk dat de regels in de toekomst verder zullen worden aangepast. Er is bijvoorbeeld discussie over het introduceren van een schoonvordering voor samenwonenden die korter dan twee jaar samen zijn. Blijf dus op de hoogte van de ontwikkelingen.
Conclusie
De veranderingen in de notarispraktijk voor samenwonenden in 2026 zijn een grote stap voorwaarts. Ze bieden meer zekerheid en bescherming voor partners die niet getrouwd zijn.
De WRO zorgt ervoor dat langdurige samenwoners automatisch rechten opbouwen, zoals een vergoeding voor kosten of een deel van de erfenis. De nieuwe regels in 2026 maken de criteria duidelijker en de berekening eerlijker. Het is belangrijk om je hierop voor te bereiden.
Zorg dat je je relatie documenteert, overweeg een samenlevingscontract en zoek juridisch advies.
Zo zorg je ervoor dat je partner goed beschermd is, wat er ook gebeurt. Het leven is onvoorspelbaar, maar met de juiste voorbereiding kun je toch rust vinden.